سامان‌‌دهی نظریه صحت تأهلی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد حقوق خصوصی دانشگاه تهران

2 دانشجوی حقوق خصوصی دانشگاه تهران

چکیده

حد فاصل عقد باطل و عقد صحیح فعلی، وضّعیتی وجود دارد که در آن نه می‌توان عقد را هیچ پنداشت و نه می‌توان تمامی آثار عقد را بر آن بار کرد. در واقع با ایجاب و قبول، عقدی بنا نهاده می‌شود که تا حدی آثاری با خود به همراه می‌آورد، هرچند کامل نبوده و واجد تمامی آثار نیست. این وضعیت را  «صحت تأهلی» می‌نامند. عقد فضولی و عقد اکراهی، عقود عینی همانند رهن و هبه و عقد شرکت موضوع ماده (۱۷) لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب ۱۳۴۶ همگی در وضعیت صحت تأهلی به سر می‌برند و صحت فعلی آنان به ترتیب منوط به تحقق رضایت مالک، قبض و ثبت است. مفهوم صحت تأهلی و احکام و آثار آن تاکنون موضوع مطالعه مستقلی قرار نگرفته و مصادیق آن نیز به تفکیک برشمرده نشده است. تمامی این موارد لزوم ساماندهی این نظری در حقوق ایران را نمایان می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Organizing the Theory of Potential Validity

نویسندگان [English]

  • abbas karimi 1
  • afrouz samadi 2
1 full professor of private law- University of Tehran
2 Ph.D. Student of Private Law, Tehran University, Email: afsamadi@yahoo.com
چکیده [English]

In between a valid transaction and a void one, there is a condition in which the transaction is neither null nor complete. In other words, after the offer and acceptance, the transaction is somehow formed and to some extent effectual although it is not complete yet. This condition is called "potential validity". Unauthorized transaction, contracts under duress, real contract such as mortgage and donation and a company which is formed under article 17 of the commercial code (as it is amended in 1346) are all examples of potential validity and their completion and effectiveness depend respectively on the owner's consent, delivery and registration. The concept of potential validity and its effects have not been studied independently yet and its examples are not mentioned separately. All the aforementioned things necessitate organizing this theory under Iran's law.

کلیدواژه‌ها [English]

  • potential validity
  • a complete and effectual contract
  • contract under duress
  • unauthorized transaction

[۱]. آخوند خراسانی، کاظم بن حسین (۱۴۰۹).کفایه الاصول، قم، موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.

[۲]. ابوعطا، محمد (۱۳۸۷).«شرطیّت قبض در رهن در حقوق ایران و فرانسه»، مجله دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان، ش۲۳.

[۳]. اسکینی، ربیعا (۱۳۸۰).شرکت‌های تجاری، چ۵، ج۱، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.

[۴]. الانصاری، مرتضی (۱۴۲۰). کتاب‌المکاسب، ج۳، قم، باقری.

[۵]. الحلّی، حسین (۱۴۳۲ه).اصول الفقه، ج۱۱، قم، مکتبه الفقه و الاصول المختصه.

[۶]. الروحانی، محمدصادق (۱۴۱۲ه).زبده الاصول، ج۴، قم، مدرسه الامام صادق علیه السلام.

[۷]. النائینی، محمدحسین، منیه‌الطالب، ج۲، بی‌جا: نشر اسلامی، ۱۴۱۸.

[۸]. النجفی، محمدحسن (۱۳۶۸).جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، چ۳، ج۲۸، تهران، حیدری.

[۹]. المحقق‌الحلی (۱۴۰۹ه).شرایع الاسلام، چ۲، ج۲، تهران، انتشارات استقلال.

[۱۰]. امامی، حسن (۱۳۹۰).حقوق مدنی، چ۳۲، ج۱، تهران، انتشارات اسلامیه.

[۱۱]. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (۱۳۸۷). مجموعه محشی قانون مدنی، چ ۳، تهران، کتابخانه گنج دانش.

[۱۲]. جعفری لنگرودی، محمد جعفر (۱۳۸۸). مبسوط در ترمینولوژی، چ ۴، ج ۳، تهران، کتابخانه گنج دانش.

[۱۳]. حائری، محمد حسن؛ علی اکبری بابوکانی، احسان (۱۳۸۹). «عقد باطل (فاسد) در فقه امامیه و عامه حقوق ایران و مصر»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، ش۳۲.

[۱۴]. حائری، محمدحسن؛ انصاری حقیقی، محمدحسین (۱۳۹۱). «پژوهشی تطبیقی در دیدگاه امام خمینی (ره) در ماهیت ایجاب و قبول و ماهیت فقهی و حقوقی آن»، آموزه های فقه مدنی، ش 5.

[۱۵]. حائری شاه‌باغ، علی (۱۳۸۲). شرح قانون مدنی، چ۲، ج۱، تهران، کتابخانه گنج دانش.

[۱۶]. حامدی، محمدرضا؛ مکارم، مسعود (۱۳۸۲). کتاب‌النکاح، ج۲، قم، انتشارات امام علی بن ابی طالب (ع).

[۱۷]. خدابخشی، عبدالله (۱۳۸۹).«تحلیلی دیگر از ماده ۲۲ قانون ثبت اسناد و املاک»، مجله حقوقی دادگستری، ش۷۱.

[۱۸]. دمرچیلی، محمد؛ حاتمی، علی؛ قرائی، محسن (۱۳۸۱). قانون تجارت در نظم حقوقی کنونی، چ۲، تهران، انتشارات خلیج فارس.

[۱۹]. رفیعی، احمدرضا (۱۳۸۰). «بررسی صحت یا بطلان عقد مکره»، پژوهشنامه متین، ش۱۰.

[۲۰]. شکاری، روشن‌علی؛ دشتی، محمدرضا (۱۳۹۲). «نقدی بر نظریه کاشفیت رضای متأخر مکره»، آموزه‌های فقه مدنی،  ش۷.

[۲۱]. صادقی نشاط، امیر (۱۳۸۵). «قرارداد سه جانبه ESCROW در نرم افزار»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، ش 72.

[۲۲]. طباطبایی، محمدصادق؛ آرایی، حمید (۱۳۹۰).«مطالعه تطبیقی مفهوم اصل صحت در تفسیر قراردادها»، نامه مفید، ش۸۸.

[۲۳]. کاتوزیان، ناصر(۱۳۸۵).عقود معین، چ۵، ج۴، تهران، شرکت سهامی انتشار.

[۲۴]. کاتوزیان، ناصر(۱۳۸۷).عقود معین، چ۷، ج۱، تهران، شرکت سهامی انتشار.

[۲۵]. کاتوزیان، ناصر(۱۳۸۸). قواعد عمومی قراردادها، ج۲، تهران، شرکت سهامی انتشار.

[۲۶]. کاشف الغطاء، حسن (؟).انوارالفقاهه (کتاب‌الرهن)، ج۱، بی‌جا، مکتبه کتشف الغطاء العامه.

[۲۷]. کریمی، عباس (۱۳۷۶). «رهن دین»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، ش۳۸.

[۲۸]. کریمی، عباس (۱۳۹۱). «تلاشی برای ساماندهی نظریه عدم نفوذ مراعی»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، ش۵۸.

[۲۹]. گرجی، ابوالقاسم (۱۳۷۱).«اصل صحّت عمل غیر»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، ش۲۸.

[۳۰]. محقق داماد، مصطفی (۱۳۸۹). قواعد فقه، چ۲۶، ج۱، تهران، مرکز نشر علوم انسانی.

[۳۱]. موسوی، صادق (۱۳۸۶). «بررسی عنصر اصلی عقد از دیدگاه امام خمینی و آثار مترتّب بر آن»، پژوهشنامه متین، ش۳۴ و ۳۵.

[۳۲]. موسوی، صادق (۱۳۸۰). «ادعاء الغلط و اصاله الصحه فی العقود»، زبان و ادبیات فارسی، ش۳۴.