کارآمدی قاعده ید در اثبات مالکیت حضرت زهرا علیها السلام بر فدک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 . کارشناس ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه آزاد اردبیل

2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه آزاداسلامی اردبیل

چکیده

مسأله مصادره فدک یکی از مهمترین مسائل تاثیرگذار بر حوادث سیاسی و مسائل مربوط به حکومت اسلامی درصدر اسلام بوده و از زوایای گوناگونی قابل بررسی است. در این مقاله به اثبات مسائل فقهی مربوط به ملکیت فدک برای حضرت زهرا (سلام الله علیها) اشاره شده است. با استفاده از قاعده "ید" و با توجه به آیات و روایات در مستندات طرفین منازعه و با توجه به استدلال‌های حضرت فاطمه (س) در مورد فدک و مقایسة آن با قوانین حقوقی اسلام، اثبات می‌کنیم نمی‌توان با استناد به حدیث «لانورث» که اعتبارخویش را به دلیل تعارض با قرآن و سیره انبیاء از دست داده، حضرت فاطمه(س) را ازحق خود محروم کرد. و این تصمیم حکومت با کتاب و سنت مغایرت دارد. همچنین براساس اسناد موجود در پرونده فدک، خلیفة اول هیچ گونه مدرکی دال بر مالکیت آن نداشته و ادعا و شاهد خواستن آن‌ها نیز بی‌مورد بوده و این داوری از جهات مختلف اشکال دارد.

کلیدواژه‌ها


[1]. قرآن، ترجمه ناصر مکارم شیرازی
[2]. البخاری، محمدبن اسماعیل؛ (1401) صحیح البخاری، دارالفکر.
[3]. ابن أبی الحدید، عبدالحمید؛ (1962)شرح نهج البلاغة، تحقیق: محمد أبوالفضل إبراهیم، دار إحیاء الکتب العربیة 
[4]. ابن حجر عسقلانی، شهاب الدین احمدبن علی بن محمد؛(؟)، فتح الباری؛ شرح صحیح البخاری، ط دوم، دارالمعرفه، لبنان.
[5]. ــــــــــــــــ 1415ه‍، الإصابة، تحقیق: الشیخ عادل أحمد عبد الموجود، الشیخ علی محمد معوض، الطبعة الأولی، دار الکتب العلمیة، بیروت.
[6]. ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد؛ (1391ه‍‌‍‌)تاریخ ابن خلدون، مؤسسة الأعلمی، بیروت، لبنان.
[7]. ابن شبة النمیری البصری، ابوزیدعمر؛ (1368)تاریخ المدینة المنوره، تحقیق: فهیم محمد شلتوت، القدس، قم، دارالفکر، قم، إیران.
[8]. ابن عساکر، ابو القاسم علی بن حسن بن هبة الله شافعی دمشقی (1415ه‍‌)، تاریخ مدینه دمشق، 70 جلدی، دالفکر، بیروت، لبنان.
[9]. ابن قدامه، عبدالله، (بی تا)، (بی چا)، دارالکتب العربی، بیروت، لبنان.
[10]. ابن کثیر، عمادالدین اسماعیل؛ (1412)،تفسیرالقرآن العظیم، تحقیق: تقدیم: یوسف عبدالرحمن المرعشلی، دارالمعرفة، بیروت، لبنان. 
[11]. ابن منظور، محمدبن مکرم؛ (1405)، لسان العرب، نشر أدب الحوزة، (بی چا)، قم، ایران.
[12]. ابن هشام، ابومحمد عبدالملک؛ (1383) السیرة النبویة، تحقیق و ضبط و تعلیق: محمدمحیی الدین عبد الحمید، المدنی، القاهرة، مصر.
[13]. امینی، عبدالحسین احمد؛ (1397) الغدیر، ط چهارم، دارالکتاب العربی، بیروت، لبنان. 
[14]. الأندلسی، عبدالله بن عبدالعزیز البکری؛ (1403)، المعجم ما استعجم، تحقیق و ضبط: مصطفی السقا، چاپ: سوم، عالم الکتب، بیروت، لبنان.
[15]. بحرانی، سیدهاشم؛ (1413) مدینة المعاجز، تحقیق: الشیخ عزة الله المولائی الهمدانی، ط الاولی، بهمن، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم، ایران.
[16]. البلاذری، احمدبن یحیی بن جابر؛ (1956) فتوح البلدان، تحقیق: نشر و إلحاق و فهرسة: الدکتور صلاح الدین، مطبة لجنة البیان العربی، مکتبه النهضة العربیة المصریة، قاهره.
[17]. بیهقی، ابی بکر احمدبن الحسین بن علی؛ (بی تا) السنن الکبری، دار الفکر، مکتبه اهل بیت آیت الله مرعشی نجفی.
[18]. الثعالبی، عبدالرحمن بن محمد؛ (1418) تحقیق: الدکتور عبدالفتاح أبوسنة، الشیخ علی محمد معوض، و الشیخ عادل أحمد عبد الموجود، چاپ الأولی، دارإحیاء التراث العربی، بیروت.
[19]. الجوهری، اسماعیل ابن حماد؛ (1407)، الصحاح، تحقیق: أحمد عبدالغفور العطار، ط: چهارم، دار العلم للملایین، بیروت، لبنان.
[20]. الجوهری، ابی بکر احمدبن عبدالعزیز؛ (1413)، السقیفة و فدک، تقدیم و جمع و تحقیق: الدکتور الشیخ محمدهادی الأمینی، چاپ: دوم، شرکة الکتبی للطباعة و النشر، بیروت، لبنان.
[21]. حرعاملی، محمد بن حسن (1104)، وسایل الشیعه، مؤسّسة آل البیتِ علیهم السلام لإحیاء التُّراثِ.
[22]. حسکانی،حاکم؛ (؟)، المستدرک، تحقیق: إشراف: یوسف عبدالرحمن المرعشلی، دارمعرفه، بیروت، لبنان.
[23]. حلبی، علی بن برهان الدین؛ (1400)السیرة الحلبیة، بیروت، دار المعرفة.
[24]. الحموی، یاقوت بن عبدالله؛ (؟)، معجم البلدان، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.
[25]. الذهبی، شمس الدین محمدبن احمدبن عثمان؛ (1407)، تاریخ الاسلام، تحقیق، عمر عبدالسلام، تدمری، چاپ: الاولی، دارالکتب العربی، بیروت، لبنان.
[26]. ـــــــــ ، سیر اعلام النبلاء؛ (1413ه‍‌)، تحقیق: شعیب الأرناؤوط، محمد نعیم العرقسوسی، ط: هفتم، مؤسسة الرسالة، بیروت،
[27]. الرازی، فخرالدین محمدبن اسماعیل، تفسیرکبیر؛ (؟)، ط: سوم، (بی چا).
[28]. الراوندی، قطب الدین؛ (1409ه‍‌) الخرائج و الجرائح، تحقیق: مؤسسة الإمام المهدی(ع)، بإشراف السید محمدباقر الموحد الأبطحی، چاپ: اول، کاملة محققة، العلمیة، قم المقدسة، ذی الحجة.
[29]. السیوطی، جلال‌الدین،(؟)، الدرالمنثور، دار المعرفة للطباعة والنشر؛ بیروت، لبنان، (بی‌چا).
[30]. سرخسی، محمدبن احمدبن سهل ابن شمس الدین، (1406ه‍‌) المبسوط، دارالمعرفه، بیروت، لبنان.
[31]. شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، (؟) الملل و النحل، تحقیق: محمدسیدکیلانی، دارالمعرفة، بیروت، لبنان.
[32]. شوکانی، محمدبن علی بن عبدالله؛ (؟) فتح القدیر، عالم الکتب، (بی چا).
[33]. الصدوق، محمدبن علی بن حسین بن بابویه، (1404) عیون أخبار الرضا (ع)، تحقیق: تصحیح و تعلیق و تقدیم: الشیخ حسین الأعلمی، ط الاولی، مطابع مؤسسة الأعلمی، بیروت، لبنان.
[34]. الطبرسی، علی ابی الفضل بن الحسن (1386)، الاحتجاج، تحقیق: تعلیق و ملاحظات: السیدمحمد باقر الخرسان، دار النعمان، النجف الأشرف.
[35]. الطبری، محمدبن جریر؛ (1415ه‍‌) جامع البیان، تحقیق: تقدیم: الشیخ خلیل المیس، ضبط و توثیق و تخریج: صدقی جمیل العطار، دار الفکر، بیروت، لبنان.
[36]. ـــــــــ؛ (1403)، تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)، تحقیق: مراجعة و تصحیح و ضبط: نخبة من العلماء الأجلاء، ط چهارم، مؤسسة الأعلمی، بیروت، لبنان.
[37]. الطریحی، فخرالدین (1408ه‍‌)،مجمع البحرین، تحقیق: السید أحمد الحسینی، چاپ دوم، مکتب النشر الثقافة الإسلامیة. 
[38]. العیاشی، محمد بن مسعود، (؟) تفسیر العیاشی، تحقیق: الحاج السیدهاشم الرسولی المحلاتی، المکتبة العلمیة الإسلامیة، طهران، (بی چا).
[39]. الکوفی، فرات بن إبراهیم، (1410ه‍‌) تفسیر فرات، تحقیق: محمدالکاظم، چاپ: اول، مؤسسة الطبع و النشر التابعة لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، طهران.
[40]. مالک، ابن انس، (1323)، المدونه الکبری، مطبعه السعاده، دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.
[41]. المتقی الهندی، علاءالدین علی المتقی  بن حسام الدین؛ (1409) کنزالعمال، تحقیق: ضبط و تفسیر: الشیخ  بکری حیانی، تصحیح و فهرسة: الشیخ صفوة السقا، مؤسسة الرسالة، بیروت، لبنان.
[42]. مجلسی، محمدباقر؛ (1403ه‍‌) بحار الأنوار، تحقیق: عبد الرحیم الربانی الشیرازی، ط سوم، المصححة، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.
[43]. محقق داماد، سید مصطفی (1406ه‍‌)، قواعد فقه، ج1، چاپ دوازدهم، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، ایران.
[44]. المسعودی، علی بن حسین؛ (؟) التنبیه والإشراف، دار صعب، بیروت، لبنان.
[45]. المفید، محمدبن نعمان؛ (1410)، المقنعة، تحقیق: مؤسسة النشر الإسلامی، ط دوم، مؤسسة النشر الإسلامی  التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.
[46]. مکارم الشیرازی، ناصر؛ (1383)، القواعدالفقهیه، چاپ دوم، مدرسه الامام امیرالمومنین (ع)، قم.
[47]. موسوی بجنوردی، سیدمحمد، سید (پاییز 79)؛ قواعد فقهیه، تهران: موسسه چاپ و نشر عروج.
[48]. نراقی، احمد (1373)، مستند الشیعه، چاپ اول، موسسه آل البیت الحیاء التراث.
[49]. النیشابوری، مسلم ابن حجاج؛ (؟)، الصحیح، دارالفکر، بیروت، لبنان مکتبه اهل البیت آیة الله العظمی مرعشی(ره).
[50]. هیثمی، نورالدین علی بن ابی بکر؛ (؟) الصواعق المحرقه، (بی چا)، مکتبه القاهره، قاهره، مصر.
[51]. ولایی، عیسی، (1384)، قواعد فقهی، چاپ چهارم، اصفهان، مرکز فرهنگی شهید مدرس.