کارآمدی قاعده ید در اثبات مالکیت حضرت زهرا علیها السلام بر فدک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 . کارشناس ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه آزاد اردبیل

2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه آزاداسلامی اردبیل

چکیده

مسأله مصادره فدک یکی از مهمترین مسائل تاثیرگذار بر حوادث سیاسی و مسائل مربوط به حکومت اسلامی درصدر اسلام بوده و از زوایای گوناگونی قابل بررسی است. در این مقاله به اثبات مسائل فقهی مربوط به ملکیت فدک برای حضرت زهرا (سلام الله علیها) اشاره شده است. با استفاده از قاعده "ید" و با توجه به آیات و روایات در مستندات طرفین منازعه و با توجه به استدلال‌های حضرت فاطمه (س) در مورد فدک و مقایسة آن با قوانین حقوقی اسلام، اثبات می‌کنیم نمی‌توان با استناد به حدیث «لانورث» که اعتبارخویش را به دلیل تعارض با قرآن و سیره انبیاء از دست داده، حضرت فاطمه(س) را ازحق خود محروم کرد. و این تصمیم حکومت با کتاب و سنت مغایرت دارد. همچنین براساس اسناد موجود در پرونده فدک، خلیفة اول هیچ گونه مدرکی دال بر مالکیت آن نداشته و ادعا و شاهد خواستن آن‌ها نیز بی‌مورد بوده و این داوری از جهات مختلف اشکال دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Fadak in the Mirror of Islamic Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Hamid Bahari Meykhosh 1
  • SeyedHasan Ameli 2
1 lecturer seminary and university in germi
2 Assistant Professor University of Ardabil
چکیده [English]

the efficency of the "yad" rule in proving the ownership of hazrate zahra(peace be upon her) in fadak
Abstract:
The issue of confiscated Fadak is one of the important issues affecting political events and issues related to Islam and the Islamic regime that can be studied from different aspect. In this paper, it has mentioned about the analysis of legal issues related to the ownership of Fadak to Fatima Zahra (PBUH) .We use the principle of possession (Yad) and based on the verses, hadiths authentic documents , contemplated documentation in the parties, and according to the legal arguments Fatima Zahra about Fadak and compare them with the laws of Islam, prove that cannot based on the "Lanurs” hadith which lost his validity of into conflict with the Quran and the prophets, Fatima Zahra was also cut her right and this government's decision conflicts with Scripture and tradition. Moreover, according to the available documentation from Fadak folder, the first caliphs had no evidence it claimed ownership and the judgment is wrong in different aspects.
Keywords:
Inheritance , Lanurs Hadith , Fatima , Fadak , Confiscation , Donation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • lā nūrath hadith
  • Fatima
  • Fadak
  • principle of possession
  • Ownership

[1]. قرآن، ترجمه ناصر مکارم شیرازی

[2]. البخاری، محمدبن اسماعیل؛ (1401) صحیح البخاری، دارالفکر.

[3]. ابن أبی الحدید، عبدالحمید؛ (1962)شرح نهج البلاغة، تحقیق: محمد أبوالفضل إبراهیم، دار إحیاء الکتب العربیة 

[4]. ابن حجر عسقلانی، شهاب الدین احمدبن علی بن محمد؛(؟)، فتح الباری؛ شرح صحیح البخاری، ط دوم، دارالمعرفه، لبنان.

[5]. ــــــــــــــــ 1415ه‍، الإصابة، تحقیق: الشیخ عادل أحمد عبد الموجود، الشیخ علی محمد معوض، الطبعة الأولی، دار الکتب العلمیة، بیروت.

[6]. ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد؛ (1391ه‍‌‍‌)تاریخ ابن خلدون، مؤسسة الأعلمی، بیروت، لبنان.

[7]. ابن شبة النمیری البصری، ابوزیدعمر؛ (1368)تاریخ المدینة المنوره، تحقیق: فهیم محمد شلتوت، القدس، قم، دارالفکر، قم، إیران.

[8]. ابن عساکر، ابو القاسم علی بن حسن بن هبة الله شافعی دمشقی (1415ه‍‌)، تاریخ مدینه دمشق، 70 جلدی، دالفکر، بیروت، لبنان.

[9]. ابن قدامه، عبدالله، (بی تا)، (بی چا)، دارالکتب العربی، بیروت، لبنان.

[10]. ابن کثیر، عمادالدین اسماعیل؛ (1412)،تفسیرالقرآن العظیم، تحقیق: تقدیم: یوسف عبدالرحمن المرعشلی، دارالمعرفة، بیروت، لبنان. 

[11]. ابن منظور، محمدبن مکرم؛ (1405)، لسان العرب، نشر أدب الحوزة، (بی چا)، قم، ایران.

[12]. ابن هشام، ابومحمد عبدالملک؛ (1383) السیرة النبویة، تحقیق و ضبط و تعلیق: محمدمحیی الدین عبد الحمید، المدنی، القاهرة، مصر.

[13]. امینی، عبدالحسین احمد؛ (1397) الغدیر، ط چهارم، دارالکتاب العربی، بیروت، لبنان. 

[14]. الأندلسی، عبدالله بن عبدالعزیز البکری؛ (1403)، المعجم ما استعجم، تحقیق و ضبط: مصطفی السقا، چاپ: سوم، عالم الکتب، بیروت، لبنان.

[15]. بحرانی، سیدهاشم؛ (1413) مدینة المعاجز، تحقیق: الشیخ عزة الله المولائی الهمدانی، ط الاولی، بهمن، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم، ایران.

[16]. البلاذری، احمدبن یحیی بن جابر؛ (1956) فتوح البلدان، تحقیق: نشر و إلحاق و فهرسة: الدکتور صلاح الدین، مطبة لجنة البیان العربی، مکتبه النهضة العربیة المصریة، قاهره.

[17]. بیهقی، ابی بکر احمدبن الحسین بن علی؛ (بی تا) السنن الکبری، دار الفکر، مکتبه اهل بیت آیت الله مرعشی نجفی.

[18]. الثعالبی، عبدالرحمن بن محمد؛ (1418) تحقیق: الدکتور عبدالفتاح أبوسنة، الشیخ علی محمد معوض، و الشیخ عادل أحمد عبد الموجود، چاپ الأولی، دارإحیاء التراث العربی، بیروت.

[19]. الجوهری، اسماعیل ابن حماد؛ (1407)، الصحاح، تحقیق: أحمد عبدالغفور العطار، ط: چهارم، دار العلم للملایین، بیروت، لبنان.

[20]. الجوهری، ابی بکر احمدبن عبدالعزیز؛ (1413)، السقیفة و فدک، تقدیم و جمع و تحقیق: الدکتور الشیخ محمدهادی الأمینی، چاپ: دوم، شرکة الکتبی للطباعة و النشر، بیروت، لبنان.

[21]. حرعاملی، محمد بن حسن (1104)، وسایل الشیعه، مؤسّسة آل البیتِ علیهم السلام لإحیاء التُّراثِ.

[22]. حسکانی،حاکم؛ (؟)، المستدرک، تحقیق: إشراف: یوسف عبدالرحمن المرعشلی، دارمعرفه، بیروت، لبنان.

[23]. حلبی، علی بن برهان الدین؛ (1400)السیرة الحلبیة، بیروت، دار المعرفة.

[24]. الحموی، یاقوت بن عبدالله؛ (؟)، معجم البلدان، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.

[25]. الذهبی، شمس الدین محمدبن احمدبن عثمان؛ (1407)، تاریخ الاسلام، تحقیق، عمر عبدالسلام، تدمری، چاپ: الاولی، دارالکتب العربی، بیروت، لبنان.

[26]. ـــــــــ ، سیر اعلام النبلاء؛ (1413ه‍‌)، تحقیق: شعیب الأرناؤوط، محمد نعیم العرقسوسی، ط: هفتم، مؤسسة الرسالة، بیروت،

[27]. الرازی، فخرالدین محمدبن اسماعیل، تفسیرکبیر؛ (؟)، ط: سوم، (بی چا).

[28]. الراوندی، قطب الدین؛ (1409ه‍‌) الخرائج و الجرائح، تحقیق: مؤسسة الإمام المهدی(ع)، بإشراف السید محمدباقر الموحد الأبطحی، چاپ: اول، کاملة محققة، العلمیة، قم المقدسة، ذی الحجة.

[29]. السیوطی، جلال‌الدین،(؟)، الدرالمنثور، دار المعرفة للطباعة والنشر؛ بیروت، لبنان، (بی‌چا).

[30]. سرخسی، محمدبن احمدبن سهل ابن شمس الدین، (1406ه‍‌) المبسوط، دارالمعرفه، بیروت، لبنان.

[31]. شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، (؟) الملل و النحل، تحقیق: محمدسیدکیلانی، دارالمعرفة، بیروت، لبنان.

[32]. شوکانی، محمدبن علی بن عبدالله؛ (؟) فتح القدیر، عالم الکتب، (بی چا).

[33]. الصدوق، محمدبن علی بن حسین بن بابویه، (1404) عیون أخبار الرضا (ع)، تحقیق: تصحیح و تعلیق و تقدیم: الشیخ حسین الأعلمی، ط الاولی، مطابع مؤسسة الأعلمی، بیروت، لبنان.

[34]. الطبرسی، علی ابی الفضل بن الحسن (1386)، الاحتجاج، تحقیق: تعلیق و ملاحظات: السیدمحمد باقر الخرسان، دار النعمان، النجف الأشرف.

[35]. الطبری، محمدبن جریر؛ (1415ه‍‌) جامع البیان، تحقیق: تقدیم: الشیخ خلیل المیس، ضبط و توثیق و تخریج: صدقی جمیل العطار، دار الفکر، بیروت، لبنان.

[36]. ـــــــــ؛ (1403)، تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)، تحقیق: مراجعة و تصحیح و ضبط: نخبة من العلماء الأجلاء، ط چهارم، مؤسسة الأعلمی، بیروت، لبنان.

[37]. الطریحی، فخرالدین (1408ه‍‌)،مجمع البحرین، تحقیق: السید أحمد الحسینی، چاپ دوم، مکتب النشر الثقافة الإسلامیة. 

[38]. العیاشی، محمد بن مسعود، (؟) تفسیر العیاشی، تحقیق: الحاج السیدهاشم الرسولی المحلاتی، المکتبة العلمیة الإسلامیة، طهران، (بی چا).

[39]. الکوفی، فرات بن إبراهیم، (1410ه‍‌) تفسیر فرات، تحقیق: محمدالکاظم، چاپ: اول، مؤسسة الطبع و النشر التابعة لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، طهران.

[40]. مالک، ابن انس، (1323)، المدونه الکبری، مطبعه السعاده، دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.

[41]. المتقی الهندی، علاءالدین علی المتقی  بن حسام الدین؛ (1409) کنزالعمال، تحقیق: ضبط و تفسیر: الشیخ  بکری حیانی، تصحیح و فهرسة: الشیخ صفوة السقا، مؤسسة الرسالة، بیروت، لبنان.

[42]. مجلسی، محمدباقر؛ (1403ه‍‌) بحار الأنوار، تحقیق: عبد الرحیم الربانی الشیرازی، ط سوم، المصححة، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.

[43]. محقق داماد، سید مصطفی (1406ه‍‌)، قواعد فقه، ج1، چاپ دوازدهم، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، ایران.

[44]. المسعودی، علی بن حسین؛ (؟) التنبیه والإشراف، دار صعب، بیروت، لبنان.

[45]. المفید، محمدبن نعمان؛ (1410)، المقنعة، تحقیق: مؤسسة النشر الإسلامی، ط دوم، مؤسسة النشر الإسلامی  التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.

[46]. مکارم الشیرازی، ناصر؛ (1383)، القواعدالفقهیه، چاپ دوم، مدرسه الامام امیرالمومنین (ع)، قم.

[47]. موسوی بجنوردی، سیدمحمد، سید (پاییز 79)؛ قواعد فقهیه، تهران: موسسه چاپ و نشر عروج.

[48]. نراقی، احمد (1373)، مستند الشیعه، چاپ اول، موسسه آل البیت الحیاء التراث.

[49]. النیشابوری، مسلم ابن حجاج؛ (؟)، الصحیح، دارالفکر، بیروت، لبنان مکتبه اهل البیت آیة الله العظمی مرعشی(ره).

[50]. هیثمی، نورالدین علی بن ابی بکر؛ (؟) الصواعق المحرقه، (بی چا)، مکتبه القاهره، قاهره، مصر.

[51]. ولایی، عیسی، (1384)، قواعد فقهی، چاپ چهارم، اصفهان، مرکز فرهنگی شهید مدرس.