قاعده جلوگیری از خسارت، برآمده از مکتب کامنلا است و بر اساس آن، شخصی که از نقض قانون یا قرارداد زیان میبرد، مکلّف به انجام اقدامات متعارف برای جلوگیری از ایجاد یا گسترش زیان است. این قاعده بر پایه مفهوم منطقی «رابطه سببیت» استوار است. اما در فقه امامیه از مفهوم «رابطه سببیت» قواعد مختلفی مانند اتلاف، تسبیب، وزر، غرور و اقدام، متناسب با چهرههای گوناگون رابطه سببیت استخراج شده که با توجه به دخالت زیاندیده در افزایش زیان خود، باید قاعده اقدام را مبنای فقهی جلوگیری از خسارت دانست. ضرورت اقتباس و اِعمال قاعده جلوگیری از خسارت در نظام حقوقی کشور ما، محدود به موارد ویژهای در مسؤولیت قراردادی است. یعنی تنها در موارد دریافت خسارت ناشی از فسخ قرارداد (ماده 239 ق.م.) و انجام تعهّد توسط متعّهدله با هزینه متعهّد (ماده 222 ق.م.) میتوان از مقابله زیاندیده با خسارت سخن گفت. در مسؤولیت خارج از قرارداد نیز، گرچه تصریح به قاعده جلوگیری از خسارت موجب هماهنگی بیشتر در آراء دادگاهها میشود، اما با توجه به مبنای مسؤولیت در فقه امامیه که همانا قابلیت استناد زیان به عامل زیان است، اثر تازهای که قواعد کلی مسؤولیت مدنی فاقد آن باشند، به همراه ندارد.
سادات اخوی، سیدمحسن؛ کاشانی، سید محمود، «تکلیف زیاندیده به کاستن از خسارت با تأکید بر حقوق انگلیس و امریکا»، علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 1380 (دوره 17)، شماره 1.
ساداتاخوی، سیدمحسن؛ کاشانی، سیدمحمود، «وظیفه زیاندیده در تقلیل خسارت»، رساله دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه تربیت مدرس، 1380.
شاهنوش فروشانی، محمد عبدالصالح، «تکلیف زیاندیده به کاهش خسارت ناشی از نقض قرارداد و تأثیر آن در میزان مسؤولیت ناقض قرارداد»، حقوقی دادگستری، 1395، شماره 93.
شعاریان، ابراهیم؛ ترابی، ابراهیم، اصول حقوق قراردادهای اروپا و حقوق ایران (مطالعه تطبیقی)، تهران، انتشارات فروزش، چ نخست: 1389.
کاظمی، محمود، «قاعده جلوگیری از خسارت»، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 1384، شماره 68.
گرجی، ابوالقاسم، مبانی حقوق اسلامی، تهران، انتشارات مجد، چ نخست: 1387.
مبیّن، حجّت، نظریه قابلیت استناد در مبانی مسؤولیت مدنی، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق، چ نخست: 1390.
محقّق داماد، سید مصطفی؛ جعفری خسروآبادی، نصرالله، «بررسی قاعده مقابله با خسارت براساس فقه اسلامی و حقوق موضوعه ایران»، فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1389 (سال چهل و سوم)، شماره 2.
محقّق داماد، سیدمصطفی، قواعد فقه، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، چ 37: 1391.
شیخ انصاری,محمدجواد , جعفری,علی و نظریان,وحید . (1401). نقدی بر مبنای فقهی و ضرورت قانونی قاعده جلوگیری از خسارت. فقه و مبانی حقوق اسلامی, 55(1), 180-165. doi: 10.22059/jjfil.2022.327515.669200
MLA
شیخ انصاری,محمدجواد , , جعفری,علی , و نظریان,وحید . "نقدی بر مبنای فقهی و ضرورت قانونی قاعده جلوگیری از خسارت", فقه و مبانی حقوق اسلامی, 55, 1, 1401, 180-165. doi: 10.22059/jjfil.2022.327515.669200
HARVARD
شیخ انصاری محمدجواد, جعفری علی, نظریان وحید. (1401). 'نقدی بر مبنای فقهی و ضرورت قانونی قاعده جلوگیری از خسارت', فقه و مبانی حقوق اسلامی, 55(1), pp. 180-165. doi: 10.22059/jjfil.2022.327515.669200
CHICAGO
محمدجواد شیخ انصاری, علی جعفری و وحید نظریان, "نقدی بر مبنای فقهی و ضرورت قانونی قاعده جلوگیری از خسارت," فقه و مبانی حقوق اسلامی, 55 1 (1401): 180-165, doi: 10.22059/jjfil.2022.327515.669200
VANCOUVER
شیخ انصاری محمدجواد, جعفری علی, نظریان وحید. نقدی بر مبنای فقهی و ضرورت قانونی قاعده جلوگیری از خسارت. فقه و مبانی حقوق اسلامی. 1401;55(1):180-165. doi: 10.22059/jjfil.2022.327515.669200