امکان سنجی اعراض از یاخته های جنسی و جنین و پیامدهای آن در فقه امامیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تهران

2 استاد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تهران

3 دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تهران

چکیده

در درمان‌های نوظهور ناباروری به روش اهدای سلول جنسی و یا اهدای جنین، بر اساس فتاوای بعضی از فقهای معاصر و نظریه برخی فقه‌ پژوهان انتساب کودک حاصل از اهدای اسپرم، تخمک و جنین به پدر و مادر بیولوژیک، مشروط به عدم اعراض آن‌ها از یاخته‌های جنسی و یا جنین اهدایی است. این به آن معنی است که اگر اهداکننده از اسپرم یا تخمک و نیز جنین حاصل از تلقیح خارجی خود، اعراض کرده باشد، کودک تولد یافته به ایشان ملحق نیست و ملتزم به آثار تابع نسب چون ارث، حضانت، نفقه نخواهد بود. در این پژوهش با نقد و بررسی این نظریه با ماهیت شناسی اعراض از یاخته‌های جنسی و جنین و نیز بررسی مفهوم و ماهیت نسب، اثبات‌ شده است سلب نسب و آثار آن به‌وسیله اعراض ممکن نیست؛ گرچه پیامدهای دیگری چون اسقاط حق اولویت استفاده، سلب مسئولیت از تصرف کننده و جواز انهدام بسته‌های فریزشده و مانند آن بر آن مترتب است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Feasibility of Rejecting Sexual Cells and the Fetus and Its Consequences in Imamite Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Bibi Sedigheh Makki 1
  • Ali Mazhar Gharamaleki 2
  • saeid nazari tavakkoli 3
1 PhD Student, The Jurisprudence and Foundations of Islamic Law Department, University of Tehran;
2 Professor, The Jurisprudence and Foundations of Islamic Law Department, University of Tehran;
3 Associate Professor, The Jurisprudence and Foundations of Islamic Law Department, University of Tehran
چکیده [English]

In the emerging treatment of sterility based on sex-cell donation or fetus donation, considering the fatwa of some contemporary jurists and the theories of some jurisprudence scholars, the assignment of the baby resulting from the donated sperm, ovum and embryo to its biological parents is conditioned to non-repayment of sexual cells or the donated embryo. It means that if the donator of sperm, ovum or even the embryo resulting from the external insemination has rejected the newly-born baby, it does not concern them and requires consideration of the effects of the relation functions such as inheritance, custody, and alimony. In this research by analyzing this theory with the nature of the symptoms of sexual cells and embryos as well as analyzing the concept and nature of the relation, it has been proven that disconnection of evidence is not possible based on hardship even if other consequences such as loss of the right of priority in usage, disclaim of the conqueror, certificate of destruction of frozen packs, or similar cases are impossible. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • abandonment
  • inoculation
  • trace
  • donated sperm
  • donated fetus
[1]. ابن منظور، ابوالفضل جمال‌الدین محمد بن مکرم (1414 ق)، لسان العرب، لبنان، سوم، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.

[2]. ابوالحسین، احمد بن فارس بن زکریا، (1404 ق)، معجم مقائیس اللغة، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

[3]. احمدی، نرگس، (بی تا)، نگاه فقه به اهدای جنین، بی‌جا، بی‌نا.

[4]. امامی، سید حسن، (بی تا)، حقوق مدنی، تهران، انتشارات اسلامیة.

[5]. ایروانی، باقر، (1426 ق)، دروس تمهیدیة فی القواعد الفقهیة، قم، سوم، دار الفقه للطباعة و النشر.

[6]. ایروانی، علی بن عبد الحسین نجفی، (1406 ق)، جمان السلک فی الإعراض عن الملک، تهران، اول، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

[7]. بحرانی، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم (1405 ق)، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم، اول، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

[8]. برقی، ابو جعفر احمد بن محمد بن خالد، (1371 ق)، المحاسن، قم، دوم، دار الکتب الإسلامیة.

[9]. جمعی از محققین، (1382 ش)، استفتائات و دیدگاه‌های مذهبی روش‌های نوین تولیدمثل انسانی از دیدگاه فقه و حقوق، تهران، انتشارات پژوهشکده‌ی ابن‌سینا و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها‌.

[10]. جمعی از علما، (بی‌تا)، الأصول الستة عشر، قم، دار الشبستری للمطبوعات.

[11]. جمعی از مؤلفان، (بی‌تا)، مجلة فقه أهل البیت علیهم‌السلام، قم، اول، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام.

[12]. جوهری، اسماعیل بن حماد، (1410 ق)، الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، لبنان، اول، دار العلم للملایین.

[13]. الجوهری، محمد بن طنطاوی، (1370 ق)، الجواهر فی تفسیر القرءان الکریم، بیروت، دار اح‍ی‍اءال‍ت‍راث‌ ال‍ع‍رب‍ی.

[14]. حائری، سید علی بن محمد طباطبایی، (1418 ق)، ریاض المسائل، قم، اول، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.

[15]. حکیم، سید محسن طباطبایی، (1416 ق)، مستمسک العروة الوثقی، قم، اول، مؤسسة دار التفسیر.

[16]. حلّی، ابن ادریس محمد بن منصور بن احمد، (1410 ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم، دوم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

[17]. حمیری، نشوان بن سعید، (1420 ق)، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، لبنان، اول، دار الفکر المعاصر.

[18]. خامنه‌ای، سیدعلی، (1382 ش)، رساله اجوبه الاستفتاءات، تهران، پنجم، هدی.

[19]. خلفی، مسلم، (بی‌تا)، اهدای جنین در پرتو فقه و حقوق، فصلنامه کتاب زنان، شماره 33.

[20]. خمینی، سیدروح‌اللّه موسوی، (1424 ق)، توضیح المسائل محشی، قم، هشتم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

[21]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412‍ق)، مفردات ألفاظ القرآن، لبنان، دار العلم الدار الشامیة.

[22]. سبزواری، سید عبد الأعلی، (1413 ق)، مهذّب الأحکام، قم، چهارم، مؤسسه المنار.

[23]. سید رضی، محمد، (1414 ق)، نهج البلاغة، قم، مؤسسه نهج البلاغه.

[24]. شاهرودی، سید محمود هاشمی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام (1426 ق)، قم، اول، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام.

[25]. شهید ثانی، زین الدین بن علی، (1413 ق)، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم، اول، مؤسسة المعارف الإسلامیة.

[26]. شیرازی، قدرت الله انصاری و پژوهشگران مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم‌السلام، (1429ق)، موسوعة أحکام الأطفال و أدلتها، قم، اول، مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم‌السلام.

[27]. صانعی، یوسف (1419 ق)، مصباح المقلدین، قم، اول، مکتب الاعلام الاسلامی.

[28]. ـــــــــــ ، (1376 ش)، مجمع المسائل استفتاءات، تهران، دوم، میثم تمار.

[29]. عاملی، محمد بن حسن، (1409 ق)، وسائل الشیعة، قم، اول، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.

[30]. علامه حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، (1413 ق)، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، اول، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

[31]. فاطمه رجایی، مصطفی محقق داماد، سیدمحمدصادق موسوی، (1390 ش)، بررسی فقهی حقوقی رابطه انسان با اعضای بدن خود، مجله فقه و حقوق اسلامی، دوره 3، شماره 2.

[32]. قرشی، سید علی اکبر، (1412 ق)، قاموس قرآن، تهران، ششم، دار الکتب الإسلامیة.

[33]. قمّی، سیدتقی‌طباطبایی، (1426 ق)، مبانی منهاج الصالحین، قم، اول، منشورات قلم الشرق.

[34]. قندهاری، محمد آصف محسنی، (1424 ق)، الفقه و مسائل طبیة، قم، اول، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

[35]. کلینی، ابوجعفر محمدبن‌یعقوب، (1407 ق)، الکافی، تهران، چهارم، دار الکتب الإسلامیة.

[36]. مشکینی، میرزا علی، (بی تا)، مصطلحات الفقه، بی‌جا، بی‌نا.

[37]. محقق داماد، سیدمصطفی، (1406ق)، قواعد فقه، تهران، دوازدهم، مرکز نشر علوم اسلامی.

[38]. مصطفوی، سید محمد کاظم، (1421 ق)، مائة قاعدة فقهیة، قم، چهارم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

[39]. مغربی، ابو حنیفه نعمان بن محمد تمیمی، (1385 ق)، دعائم الإسلام، قم، دوم، مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.

[40]. مغنیه، محمد جواد، (1421 ق)، الفقه علی المذاهب الخمسة، بیروت، دهم، دار التیار الجدید.

[41]. موسوی بجنوردی، سیدمحمد، (1371 ش)، استفتاءات و نظریات، مجله رهنمون، مدرسه عالی شهید مطهری، ش 2 و 3.

[42]. نجفی، محمدحسن، (1404 ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، لبنان، هفتم، دار إحیاء التراث العربی.

[43]. نراقی، احمد بن محمدمهدی، (1415 ق)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، اول، مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.

[44]. واسطی، محب‌الدین سیدمحمد مرتضی حسینی، (1414 ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، اول، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.

[45]. یزدی، سیدمحمدکاظم طباطبایی، (1409ق)، العروة الوثقی، لبنان، دوم، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.

[46]. David B. Burr; Matthew R. Allen (2013). Basic and Applied Bone Biology. Academic. p.157.

[47]. Heinz Peter Nasheuer (2010). Genome Stability and Human Diseases. Springer. p. 328.

[48]. Juan Carlos Lacal; Rosario Perona; James Feramisco (1999). Microinjection. Springer. p. 9.

[49]. Robert D. Goldman; David L. Spector (2005). Live Cell Imaging: A Laboratory Manual. CSHL. p. 54.