مالکیت و مدیریت معادن نفت و گاز در فقه و قوانین ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق خصوصی پردیس فارابی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری حقوق تجارت بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

با اکتشاف نفت در کشورمان، در طول دوران حیات آن، مسایل حقوقی و سیاسی متعددی راجع به آن مطرح شد. از جمله‌ی این مسایل، وضع مالکیت معادن نفت و گاز می‌باشد. در این پژوهش، به بررسی نظریه‌های فقهی راجع به معادن، پرداخته شده است که با توجه به قوت و استحکام ادله‌ی انفال، این نظر را پذیرفته و قایل به آن می‌شویم که معادن مطلقا ملک امام علیه‌السلام است. سپس در سلسله‌ی منطقی این تحلیل، نحوه مالکیت و اداره انفال بحث شده است. در این باب دو نظر، اولویت در تصرف و ملکیت اعتباری مورد بحث واقع شده است. در انتهای پژوهش، متون قانونی به ویژه اصل 45 قانون اساسی به عنوان مستند اصلی، بر پایه‌ی مبانی فقهی مورد تفسیر قرار می‌گیرند و به این نتیجه می‌رسیم که در متون قانونی همچون متون فقهی نظریه انفال قوت دارد و بایستی، در قانونگذاری و تفسیر آن مد نظر قرار گیرند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ownership and Administration of Petroleum and Gas Mines in Argumentative Islamic Jurisprudence (Fiqh) and the Laws of Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • Seyyed Ali Mohammad Yathrebi 1
  • Habib Sabzevari 2
1 Ph. D. Student of International Trade Law, Shahid Beheshti University
2 Ph.D. Student of International Trade Law, Shahid Beheshti University
چکیده [English]

As petroleum was discovered in our country, during its lifetime, several legal and political issues arose in this regard. One of these issues is the ownership situation of the petroleum and gas mines. Jurisprudential texts and six major theories regarding mines are dealt with in this study, and considering the strong reasons and proofs we support the anfāl (spoils of war) theory, and it is hereby decided that mines are absolutely in Imam (Ruler)’s possession. Then, administration and ownership manner are discussed within the logical course of the analysis. In this regard, two views are debated: priority in occupying, and credit possession. Finally, legal texts, specifically art. 45 of the constitution as the main sources are interpreted on the basis of the Islamic and logical principles. As a conclusion it has to be mentioned that anfāl theory is established in the legal texts as well as jurisprudential texts, and has to take into account the legal texts on the basis of the jurisprudential reasons.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ownership
  • petroleum and gas mines
  • anfāl
  • credit possession
  • art. 45 of the constitution

[1]. اراکی، محسن (1393). ملکیت المعادن، قم،انتشارات مجمع اندیشه اسلامی.

[2]. حر عاملی، محمد بن الحسن (1395). وسائل الشیعه. ج6، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

[3]. انصاری، مرتضی (1415). کتاب الخمس. قم، کنگره شیخ اعظم انصاری.

[4]. شیخ طوسی (1359ش). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. تهران، دانشگاه تهران.

[5]. شهید ثانی (؟). الروضه البهیه. ج 2، تهران، بی‌تا.

[6]. نجفی، محمدحسن (1367). جواهر الکلام. ج۱۶، تهران، دارالکتب الاسلامیه.

[7]. قاضی ابن براج (1406). المهذب. ج۱، قم، انتشارات اسلامی.

[8]. قربانعلی، محقق کابلی (1376). مباحث الفقهیه الخمس. قم، نشر سعید.

[9]. قمی، علی بن ابراهیم (؟). تفسیر. ج ۱، نجف، مکتبه الهدی.

[10]. اعتمادی، محمد (1393). «مالکیت معادن از دیدگاه فقه». قم، مجله‌ی فقه اقتصادی  شماره دوم.

[11]. مومن قمی، محمد (؟). «ولی امر و مالکیت اموال عمومی(1)». قم، فقه اهل‌بیت، شماره60.

[12]. کلینی (1369). اصول کافی. ج 1، تهران، علمیه اسلامیه.

[13]. کاتوزیان، امیرناصر (1394). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی ما، تهران، انتشارات میزان.

[14]. شیروی، عبدالحسین. (1393). حقوق نفت و گاز. تهران، نشر میزان.

[15]. صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلسه‌ی پنجاه و یکم تا شصت و هفتم.

[16]. علیزاده، احمد (1370). معدن در حقوق ایران. تهران، پایان‌نامه دانشگاه شهید بهشتی.