پژوهشی فقهی- حقوقی در الزام حکومتی بر حجاب زنان جهانگرد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم

چکیده

صنعت گردشگری رشد سریعی در توسعه اقتصاد جهان داشته است. در میان مسائل مختلف گردشگری و عوامل آسیب‌زا به این صنعت، برخی افراد اجبار گردشگران به حجاب شرعی را، سبب نارضایتی وکاهش گردشگر دانسته و حتی آن را ضد حقوق بشر خوانده‌اند. این پژوهش بر آن است تا با روش تحلیلی، ادله فقهی ـ حقوقی الزام دولت به حجاب گردشگران را بررسی کند. در این  بررسی نشان داده خواهد شد که  ادله امر به معروف و نهی از منکر، ادله ناظر به تأثیر مقتضیات زمان و مکان بر حکم حرمت تظاهر به منکرات می‌تواند به عنوان مبنای فقهی الزام غیر مسلمانان اعم از ساکن و جهانگرد شمرده شود و بیانگر مسوولیت دولت اسلامی است. علاوه بر آنکه از منظر حقوقی، حکم مستفاد از قانون هر کشور جهانگردان را موظف به عمل طبق آن کرده و در صورت عدم عمل به آن، سوگندنامۀ خود را شکسته و در صورت ورود به کشور، حکومت حق الزام وی را دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Legal-Judicial Study on State Obligation for the Ḥijāb (Islamic Dress Code) of Tourist Women

نویسنده [English]

  • Fatemeh Fallah Tafti
Ph.D. in Jurisprudence and Principles of Islamic law Qom University
چکیده [English]

The tourism industry, one of the most important industries of the world, has had a rapid growth in the world’s economic development. Among various issues and factors damaging to the tourism industry, obligation for ijāb is what some people have considered as creating discontent and reduction of the number of tourists and have even called it an act against human rights. This research attempts to study the jurisprudential obligation of the Islamic state concerning the ijāb of the tourists as per legal-judicial evidences. After the study was conducted, it was found out that the evidences of enjoining right and forbidding wrong, the arguments concerning the absence of concomitance between prohibition and absence of the ijāb as well as the impact of the circumstances at the time and place of pretending the forbidden can be considered as the jurisprudential requirements obligatory upon non-Muslims, either residents or tourists and representing the Islamic state’s responsibility. In addition, the ruling derived from the law of any country obliges the tourists to act accordingly and in case of failing to do so, they have broken their oath and in case of entering the country the state is entitled to oblige them to abide by it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • obligation
  • Tourism
  • ḥijāb
  • religious state
  • tourism industry

[1]. ابن أبی جمهور، محمد بن زین الدین [1405 ق]. عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیه. جلد2، قم، دار سید الشهداء، ص54.

[2]. ابن بابویه، محمد بن علی[1406ق]. ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. دوم، قم، دارالشریف الرضی، ص261.

[3]. ــــــــــــــــ ‏[1362ش]. الخصال‏. مصحح: علی اکبر غفاری، جلد 1، قم، جامعه مدرسین، ص119.

[4].ابراهام کهن، راب [1382ش].گنجینه‏ای از تلمود. مترجم: امیر فریدون گرگانی، تهران، انتشارات اساطیر، ص186.

[5].اراکی، محسن [1425ق]. نظریة الحکم فی الإسلام. قم، مجمع اندیشه اسلامی، ص205.

 [6].اسدی حلی، علامه حسن بن یوسف بن مطهر[1413ق]. مختلف‌الشیعه فی أحکام الشریعه. جلد 7، دوم، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ص93.

[7].اصفهانی فاضل هندی، محمد بن حسن بن محمد [1416ق]. کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. جلد2، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ص9.

[8].ایازی، سیدمحمدعلی، روزنامه صدای عدالت،9/10/86، ص8 .

[9].ــــــــــ، [1387ش]، «نقد و بررسی ادلۀ فقهی الزام حکومتی حجاب»، حجاب مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ص334 و335.

[10].بحرانی، شیخ یوسف[بی تا]. الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره. جلد3،  قم، موسسه نشر اسلامی، ص39.

[11]. براون و اشنایدر [1367ش]. پوشاک اقوام مختلف [مصور]. مترجم: یوسف کیوان شکوهی، تهران،کارگاه هنر، ص116.

 [12]. تبریزی، جواد بن علی [1417ق]. أسس الحدود  التعزیرات. قم، دفتر مؤلف، ص270.

[13]. حدادعادل، غلام‏علی [1389ش]. فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی. نوزدهم، تهران، سروش.

[14]. حر عاملی، محمد بن حسن[1409ق]‏. وسائل الشیعه. جلد 12، 20، 28، 30، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏.

[15]. حسینی سیستانی، سید علی[1414ق]. منهاج الصالحین. جلد 3، قم، مکتب آیه الله العظمی السید السیستانی، ص15.

[16]. حکمت‌نیا، محمود [1390ش]. فلسفه نظام حقوق زن. تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ص115.

[17]. حلّی، محقق نجم الدین جعفر بن حسن[1408ق]. شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. دوم، جلد1، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ص301.

[18]. حلّی، محمد بن منصور بن احمد ابن ادریس[1401ق]. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. دوم، جلد 2، قم، جامعه المدرسین، ص610.

[19]. الحمیری، ابن هشام[ 1963م]. السیرة النبویه. محقق: محمد محیی الدین عبد الحمید، جلد 4، مصر، مکتبه محمد علی صبیح وأولاده، ص1051.

[20]. خوانساری، سید احمد[1405ق]. جامع المدارک فی شرح مختصرالنافع. دوم، جلد5و7 ،قم، موسسه اسماعیلیان.

[21]. روشن، محمد [1387ش]. محدوده حجاب جهانگردان و اتباع بیگانه در کشورهای اسلامی، حجاب مسؤولیت ها و اختیارات دولت اسلامی. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ص612.

[22]. زین الدین، شیخ محمد امین [1413ق]. کلمه التقوی. سوم، جلد7، قم، موسسه اسماعیلیان، ص20.

[23]. زیبایی نزاد، محمد رضا [1387ش].نظام اسلامی و مسأله پوشش زنان. نظام اسلامی و مسأله حجاب. قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ص30.

[24]. سبحانی تبریزی، جعفر [1415ق]. الرسائل الأربع [للسبحانی]. جلد1، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ص65.

[25].صافی، لطف الله‏ [بی تا]. التعزیر، احکامه و حدوده. قم، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی صافی، ص114و115.

[26]. صدر، شادی، «حقوق بشر آری یا نه؟!» روزنامه یاس نو، 9/10/ 82، ص9.

[27]. صلاحی اصفهانی سهیلا فراست، اعظم[1386ش]. «نگاهی دوباره به پوشش زنان جهان گرد». پیام زن، شماره 184 و 185.

[28]. صیدایی، سید اسکندر، هدایتی مقدم، زهرا [1389ش]. «نقش امنیت در توسعه گردشگری». فصلنامه تخصصی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی ـ واحد شوشتر، سال چهارم، شماره هشتم.

[29]. طباطبائی حکیم، سید محسن[1416ق]. مستمسک العروه الوثقی. جلد9، قم، مؤسسه دار التفسیر.

[30]. طباطبائی، سید علی بن محمد بن ابی معاذ[1418ق]. ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل. جلد12، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، ص235.

[31]. طباطبایی، سید محمد حسین[1374ش]. المیزان فی تفسیر القرآن. مترجم: سید محمد باقر موسوی همدانی، پنجم، جلد4و8، قم، دفتر انتشارات اسلامی.

[32]. طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم[1422ق]. العروه الوثقی. جلد1، قم، مرکز فقه‌ الأئمه الأطهار، ص392.

[33]. طوسی، محمد بن الحسن [1407ق]. تهذیب الأحکام. محقق و مصحح: حسن الموسوی ‏خرسان، چهارم‏، جلد6، تهران، ‏دار الکتب الإسلامیه، ص180 ‏.

[34]. ـــــــــــــــ [بی تا]. النهایه. قم، قدس محمدی، ص484.

[35]. العاملی [الشهید الثانی]، زین الدین بن علی[1410ق]. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه. جلد2، قم، کتابفروشی داوری، ص389.

[36]. عراقی، محسن [1413ق]. الولایه الإلهیه و ولایه الفقیه. قم، مجمع الفکر الإسلامی، ص13.

[37]. العکبری البغدادی [شیخ مفید] محمدبن النعمان [1413ق]. المقنعه. قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، ص521.

[38]. غلامی، علی [1391ش]، مسأله حجاب در جمهوری اسلامی ایران، اول، تهران، دانشگاه امام صادق علیه السلام، ص307ـ313.

[39]. فاضل موحدی لنکرانی، محمد [1421ق]. کتاب النکاح [تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله]. قم، مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم‌السلام، ص43.

[40]. فاضل موحدی لنکرانی، محمد[1425ق]. القواعدالفقهیه. دوم، ‏قم، مرکز فقه الائمه الاطهار[ ع]‏.

[41]. فلاح تفتی، فاطمه [1393ش]. «مسئولیت دولت اسلامی در امر حجاب با استناد به ادله امر به معروف و نهی ازمنکر». مطالعات راهبردی زنان،سال شانزدهم، شماره 64، ص85ـ89.

[42]. فیض کاشانی، محمد محسن[1406ق]. الوافی. محقق، ص مصحح: ضیاء الدین حسینی اصفهانی، جلد2، اصفهان، کتابخانه امام امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، ص82.

[43]. قرائتی، محسن [1389ش]. تفسیر نور. چهارم،جلد1و3، تهران،‏ مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.

[44]. کلانتری، علی‌اکبر [1384ش]. فقه و پوشش بانوان. دوم، انتشارات بوستان کتاب، ص103.

[45]. کلینی، محمد بن یعقوب [1429ق]‏. کافی. جلد 9، 10، 11و14، قم،‏ دار الحدیث.

[46]. مزینانی، محمد صادق [1376ش]. «زنان و محدودیت‌های جهانگردی». زمستان مجله فقه، شماره 14، ص195.

[47]. مطهری، مرتضی [1379ش]. اسلام و مقتضیات زمان. شانزدهم، تهران، صدرا، ص128.

[48]. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، [1403ق]. مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. جلد7، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ص438.

[49]. ــــــــــــ [بی‌تا]. زبده البیان فی أحکام القرآن. محقق، صمصحح: محمد باقر بهبودی، تهران، المکتبه الجعفریه لإحیاء الآثار الجعفریه، ص199.

[50]. مکارم شیرازی، ناصر [1374ش]. تفسیر نمونه. جلد3، تهران، دارالکتب الإسلامیه، ص104.

[51]. موسوی بجنوردی، سید محمد حسن [1377ش]. القواعد الفقهیه. محقق: مهدی المهریزی ـ محمد حسین الدرایتی، جلد1، قم، الهادی، ص38.

[52]. الموسوی الخمینی، روح الله [1379ش]‏. تحریر الوسیله. جلد1 و 2، قم، مؤسسه دارالعلم.

[53]. ـــــــــــــــــ [1410ق]. المکاسب المحرمه. سوم،جلد1، قم، موسسه اسماعیلیان.

[54]. ـــــــــــــــــ [1364ش]. صحیفه نور. جلد21، تهران، وزارت ارشاد اسلامی، ص289.

[55]. موسوی خویی، سید ابوالقاسم [1413ق]. کتاب الزکاه. قم، دارالعلم.

[56]. موسوی خوئی، محمدتقی [1407ق]. کتاب النکاح [تقریرات آیت‌الله سید ابوالقاسم خوئی]. جلد1، قم، دار الهادی.

[57]. مؤمن، محمد جوادی آملی، عبد الله [تقریرات سید محمد محقق داماد] [1416ق]. کتاب الصلاه. دوم، جلد1، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ص334.

[58]. منتظر قائم، مهدی[1381] .آزادی‌های شخصی و فکری از نظر امام خمینی و مبانی فقهی آن. تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ص142.

[59]. میانجی، علی‏احمدی[1419ق]. مکاتیب الرسول صلّی الله علیه و آله و سلّم. جلد2 ،قم، دار الحدیث، ص527.

[60]. مهذب، حاج سید احمد [بی‌تا]. زن و آزادی. ترجمه: تحریرالمرئه، تهران، مرکزی، ص65.

[61]. النجفی، شیخ محمد حسن [1362ش]. جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. محقق: شیخ عباس قوچانی، سوم، جلد21، تهران، دار الکتب الاسلامیه.

[62]. نوری، حسین بن محمدتقی [1408 ق]. ‏مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. جلد7 ،قم، مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام، ص448.

[63]. همدانی، آقا رضا بن محمدهادی [1416ق]. مصباح الفقیه. جلد1 ، قم، مؤسسه الجعفریه، ص227.

[64]. ویسی، هادی ومهماندوست، خدیجه، [1394ش]. بررسی موانع توسعه صنعت گردشگری بین‌المللی در ایران تأکید با بر گردشگری ورودی. فصلنامه ژئوپلیتیک، سال یازدهم، شماره اول، ص152.