بررسی کارآیی تقدم انجام عین تعهد بر فسخ قرارداد ازمنظر تحلیل تاریخی، اقتصادی و فلسفیِ حقوق اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی دانشگاه خوارزمی تهران

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه خوارزمی تهران

چکیده

مطابق نظریۀ مشهور فقیهان امامیه، انجام عین تعهد بر فسخ قرارداد تقدم دارد و چنان­چه اجبار متعهد به اجرای تعهدش، به دلیل لزوم تخصص او در انجام آن، ممکن نباشد، متعهدٌله می­تواند قرارداد را فسخ کند و قانون مدنی ایران نیز در مواد 237 تا 239 و 476 از این نظریه پیروی کرده است. مقالۀ حاضر براساس تحلیل تاریخی، اقتصادی و فلسفیِ حقوق اسلامی بررسی و ثابت می­کند که الزام متعهد به انجام عین تعهد و تقدم آن بر فسخ قرارداد در فقه امامیه، کارآیی لازم را ندارد و از توجیه فقهی ـ حقوقی قابل قبولی برخوردار نیست و مبتنی بر مصلحت­اندیشی اقتصادی و فلسفیِ فقیهان است تا حکم صریح اخبار. به عنوان یافته­های مقاله پیش­رو، به قانون­گذار پیشنهاد می­شود، در بحث نقض تعهدات قراردادی، مجموعه­ای از ضمانت­اجراهایی را پیش­بینی کند که تمام آن­ها در عرض یکدیگر قابل اِعمال باشند و متعهدٌله، در صورت نقض تعهد، ضمانت­اجرایی را برگزیند که مصلحت او را به طور مطلوب تأمین می­کند و در نتیجه مخارج و هزینه­های این­گونه نقض به جامعه تحمیل نمی­شود و تبعات آن، در درون قرارداد، توسط طرفین آن، مدیریت می­شود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Examining the Efficiency of Priority of the “Specific Performance” over “Termination of Contract” in Respect of Historical, Economic and Philosophical Analysis of Islamic Law

نویسندگان [English]

  • Ali Ansari 1
  • ahad shahidamanjani 2
1 Associate Professor, Department of Private and Islamic Law, Kharazmi
2 Ph.D. Student of Private Law, Kharazmi University of Tehran
چکیده [English]

According to the widely-Known viewpoint of Imamiyya jurisprudents, the specific performance is prior to the termination of contract, and if the enforcement of the obligor to perform his obligation is not possible due to the necessity of expertise in doing so, the obligee can terminate the contract. Also Iran’s Civil Code has followed this doctrine in Art. 237-239 and 476. The present article, based on the historical, economic and philosophical analysis of Islamic Law, examines and proves that the enforced obligor to specific performance and its primacy to the termination of contract in Imamiyya jurisprudence does not have the necessary efficiency and there is no acceptable legal-jurisprudence justification and it is based on the economic and philosophical interest of jurisprudents, so that clear ruling of traditions. As the finding of the present article, it is proposed to the legislator in the discussion of breach of contractual obligation to anticipate a set of remedy that all of them can be applied across the board. In the event of a breach of obligation, the obligee can choose a remedy that prepares favorably his benefit. Thus the costs and expenses of such a breach haven’t been transferred to society and the consequences of this breach have been managed within the contract by the two parties.

کلیدواژه‌ها [English]

  • contractual obligations
  • breach of obligation
  • specific performance
  • Termination of Contract
  • historical justifications
  • economical remarks
  • philosophical preconceptions

[1]. اصفهانی، محمدحسین (1418).حاشیه­ کتاب­المکاسب، جلد 5، قم، انوارالهدی.

[2]. امامی، حسن (1366). حقوق مدنی، جلد 1، چاپ ششم، تهران، کتابفروشی اسلامیه.

[3]. انصاری، مهدی(1390). تحلیل اقتصادی حقوق قراردادها، تهران، انتشارات جنگل‌ـ‌جاودانه.

[4]. ایروانی، علی (1406). حاشیه­المکاسب، ج 2، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

[5]. بادینی، حسن (1385). «آیا حقوق دانش مستقلی است؟»، مجلۀ دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شمارۀ 74، زمستان، ص 25.

 

[6]. بحرانی، یوسف (1405)، الحدائق­الناضره فی أحکام­العتره، ج 19، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

[7]. بهرامی­احمدی، حمید (1383). «تاریخچه تدوین قانون مدنی»، فصلنامۀ پژوهشی دانشگاه امام صادق علیه­السلام، شمارۀ 24، زمستان، ص 47.

[8]. حسینی­روحانی قمی، صادق (1412). فقه­الصادق علیه­السلام، جلد 20، قم، دارالکتاب ـ مدرسه امام صادق علیه­السلام.

[9]. ــــــــــــــــــــــــــــ (1429). منهاج­الفقاهه، چاپ پنجم، جلد 6، قم، انوارالهدی.

[10]. حسینی­شیرازی محمدصادق (1425). التعلیقات علی شرائع­الاسلام، جلد 1، چاپ ششم، قم، انتشارات استقلال.

[11]. حسینی­شیرازی، محمد ([بی­تا]).ایصال­الطالب إلی­المکاسب، جلد 14، تهران، منشورات اعلمی.

[12]. حسینی­عاملی، محمدجواد ([بی­تا]). مفتاح­الکرامه فی شرح قواعدالعلامه، جلد 4، بیروت،داراحیاءالتراث العربی للطباعه والنشر والتوزیع.

[13]. حلبی، ابن­زهره (1417). غنیه­النزوع إلی علمی­الأصول و الفروع، قم، مؤسسه امام صادق علیه­السلام.

[14]. حلی، ابن­ادریس (1410). السرائر الحاوی لتحریرالفتاوی، جلد 2،چاپ دوم،دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم.

[15]. حلی، حسن بن یوسف مطهر (1410). ارشادالأذهان إلی أحکام­الایمان، جلد 1، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم.

[16]. ـــــــــــــــــــــــــــــ (1414). تذکره­الفقهاء (ط ـ الحدیثه)،جلد 10، قم، مؤسسه آل­البیت علیهم­السلام.

[17]. حلی، محمدبن علامه­حلی [معروف به فخرالمحققین] (1387). ایضاح­الفوائد فی شرح­ اشکالات­القواعد، جلد 1، قم، مؤسسه اسماعیلیان.

[18]. حلی، جعفر بن­ الحسین [معروف به محقق­حلی] (1408). شرائع­الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد 2، چاپ دوم، قم،مؤسسه اسماعیلیان.

[19]. خویی، محمدتقی (1414). الشروط أو الإلتزامات التبعیه فی­العقود، جلد 1، بیروت، دارالمؤرخ ­العربی.

[20]. دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم (1416). مجموعه فتاوی ابن جنید، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم.

[21]. سبزواری، عبدالأعلی (1413). مهذّب­الاحکام فی بیان­الحلال و الحرام، جلد 17، چاپ چهارم، قم، مؤسسه­المنار.

[22]. شهیدی، مهدی (1389). حقوق مدنی (3) تعهدات، چاپ چهاردهم، تهران، مجمع علمی و فرهنگی مجد.

[23]. ـــــــــــــــ  (1393). حقوق مدنی: آثار قراردادها و تعهدات، جلد 3، چاپ ششم، تهران، مجمع علمی و فرهنگی مجد.

[24]. شیخ مفید، محمدبن محمدبن نعمان (1410). المُقنعَه، چاپ دوم، قم، مؤسسه نشر اسلامی.

[25]. شیرازی، محمدتقی (1412).حاشیه­المکاسب، جلد 2، قم، منشورات­الشریف­الرضی.

[26]. طباطبایی­حائری، علی (1418).ریاض­المسائل فی تحقیق­الأحکام بالدلایل (ط ـ الحدیثه)، جلد 8، قم، مؤسسه آل­البیت علیهم­السلام.

[27]. طباطبایی­قمی، تقی (1400).دراساتنا من الفقه­الجعفری، جلد 4، قم، مطبعه­الخیام.

[28]. طباطبایی­یزدی، محمدکاظم (1421).حاشیه­المکاسب، جلد 2، چاپ دوم، قم، مؤسسۀ اسماعیلیان.

[29]. طوسی، محمدبن حسن [معروف به شیخ­الطائفه] ([بی­تا]). المبسوط فی فقه­الامامیه، جلد 2، تهران، المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثارالجعفریه.

[30]. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1390). النهایه فی مجردالفقه و الفتاوی، بیروت، دارالکتاب­العربی.

[31]. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1390). الاستبصارفیمااختلف من‌الأخبار، جلد 3، تهران، دارالکتب الإسلامیه.

[32]. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1407). تهذیب­الأحکام، چاپ چهارم، جلد 7، تهران، دارالکتب الإسلامیه.

[33]. عاملی کرکی، علی بن حسین [معروف به محقق ثانی] (1414). جامع­المقاصد فی شرح‌القواعد، جلد 4، قم، مؤسسه آل­البیت علیهم­السلام.

[34]. عاملی، زین­الدین بن علی [معروف به شهید ثانی] (1413). مسالک­الأفهام الی تنقیح شرائع­الاسلام، جلد 3، قم، مؤسسه المعارف الإسلامیه. 

[35]. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1410).الروضه­البهیه فی شرح‌اللمعه­الدمشقیه (المحشی ـ کلانتر)، جلد 3، قم، کتابفروشی داوری.

[36]. عاملی، محمدبن مکی [معروف به شهید اول] (1410). اللمعه­الدمشقیه فی فقه­الامامیه، بیروت، دارالتراث ـ الدارالاسلامیه.

[37]. علم­الهدی، علی­بن حسین [معروف به سیدمرتضی] (1415). الانتصار، قم، مؤسسه نشر اسلامی.

[38]. غروی­نائینی، محمدحسین (1373). منیه­الطالب فی حاشیه­المکاسب، جلد 2، تهران، المکتبه­المحمدیه.

[39]. قمی، محمدبن علی بن بابویه [معروف به شیخ صدوق] (1413). من لایحضره­الفقیه، جلد3، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم.  

[40]. کاتوزیان، ناصر (1376). حقوق مدنی قواعد عمومی قراردادها، جلد 3، چاپ دوم، تهران، شرکت سهامی انتشار.

[41]. کلینی، محمدبن یعقوب (1407). الکافی (ط ـ الاسلامیه)، جلد 5، چاپ چهارم، تهران، دارالکتب الإسلامیه.

[42]. کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری (1415). المکاسب المحرمه و البیع و الخیارات (ط ـ الحدیثه)، جلد 6، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.

[43]. گرجی، ابوالقاسم (1375). تاریخ فقه و فقها، تهران، انتشارات سمت.

[44]. گیلانی، ابوالقاسم [معروف به میرزای قمی] (1427). رسائل المیرزا القمی، جلد 2، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم.

[45]. مامقانی، عبدالله (1350).نهایه­المقال فی تکمله غایه­الآمال، قم، مجمع­الذخائرالاسلامیه.

[46]. مرکز معجم فقهی (1413). حیاه ابن عقیل عمانی و فقهه، قم، مرکز معجم فقهی.

[47]. مظفر، محمدرضا ([بی­تا]). اصول­الفقه، جلد 1، قم، انتشارات اسماعیلیان.

[48]. موسوی­خلخالی، محمدمهدی (1427). فقه­الشیعه ـ کتاب­الاجاره، تهران، مرکز فرهنگی انتشارات منیر.

[49]. موسوی­خمینی، روح­الله (1421). کتاب­البیع، جلد 5، تهران، مؤسسه تنظبم و نشر آثار امام خمینی قدس­سره.

[50]. موسوی­خویی، ابوالقاسم (1412). مصباح­الفقاهه فی­المعاملات، جلد 7، بیروت، دارالهادی.

[51]. مؤسسۀ احیاء آثار الإمام­الخوئی (1418). موسوعه الإمام­الخوئی، جلد 3، قم، مؤسسۀ احیاء آثار الإمام­الخوئی.

[52]. مومن­سبزواری، محمدباقر (1413). کفایه­الأحکام، جلد 1، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم.

[53]. نجفی، محمدحسن (1404). جواهرالکلام فی شرح شرائع­الاسلام، جلد 23، چاپ هفتم، بیروت، دارإحیاءالتراث العربی.

[54]. نراقی، احمد (1417). عوائدالایام فی بیان قواعدالاحکام و مهمات مسائل­الحلال والحرام، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم.

[55]. Cooter, Robert & Ulen, Thomas (2000). Law and Economics, 3thed, the United States of America: Addison Wesley Longman, Inc.

[56]. Dawson, John P. (1959). “Sepecific Performance in France and Germany”, Michigan Law Review, Vol. 57, No. 4, pp. 495-525.

[57]. Deffains, Bruno & Kirat, Thierry, (2001). Law and Economics in Civil Countries, New York: Elsevier Science.

[58]. Dobbs, Dan B. (1993). Law of Remedies: Damages- Equity-Restitution, 2thed, the United State of America, West Publishing Co.

[59]. Georgakopoulos, Nicholas L. (2005). Principles and Methods of Law and Economics, New York, Cambridge University Press.

[60]. Goldberg, Victor P. (1989). Reading in the Economics of Contract Law, New York, Cambridge University Press.

[61]. Harris, Phil (2007). An Introduction to Law, 7thed, New York, Cambridge University Press.

[62]. Harrison, Jeffrey L. (2007). Law and Economics, the United States of America, Thomson West.

[63]. Kronman, Anthony T. (1978). “Specific Performance”, the University of Chicago Law Review, Vol. 45, No. 2, Winter. 1978, pp. 365-369.

[64]. Lando, Ole & coworker (2000). The Principles of European Contract Law, Parts 1 and 2, prepared by the Commission on European Contract Law, Kluwer Law International, The Hugh, London.

[65]. Marmor, Andrei (2011). Philosophy of Law, New York, Princeton University Press.

[66]. Mathis, Klaus (2009). Searching for the Philosophical Foundation of the Economic Analysis of Law, (Translated by Deborah Shannon), the United Kingdom, Springer.

[67]. Miceli, Thomas F. (1977). Economics of the Law, Torts, Contracts, Property, Litigation, New York, Oxford University Press.

[68]. Posner, Eric A. (2002). Law and Social Norms, 2thed, the United State of America, Harvard University Press.

[69]. Pound, Roscoe (1992). An Introduction to the Philosophy of Law, London, Oxford University Press.

[70]. Schwenzer, Ingeborg & Fountoulakis, Christiana (2007). International Sales Law, London & New York, Routledge. Cavendish Taylor & Francis Group.

[71]. Shavell, Steven (2004). Foundations of Economic Analysis of Law, London, the Belknap Press of Harvard Press Cambridge, Massachusetts.

[72]. Tomlinson, Edward (1989). “Performance Obligation of the Aggrieved Contractant: The French Experience”, Loyola of Los Angeles International and Comparative Law Review, Vol. 12, No 139, pp. 163-167.

[73]. Wacks, Raymond (2006). Philosophy of Law A Very Short Introduction, New York, Oxford University Press.

[74]. Wittman, Donald (2006). Economic Foundation of Law and Organization, New York, Cambridge University Press.