شاخصه‌ها و احکام حقوق وابسته به شخصیت انسان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه فقه و مبانی حقوق دانشکده الهیات دانشگاه تهران

2 استادیار گروه الهیات دانشگاه یاسوج

3 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تهران

چکیده

شخصیت انسان و قوانین حاکم بر حقوق مربوط به آن، موضوع بسیاری از تحقیق های فقهی و حقوقی معاصر است. بسیاری با نظر به شخصی بودن حقوق متعلق به شخصیت انسان، حق تمتع نسبت به آن را مختص به خود شخص دانسته‌اند و با اعتقاد به تکوینی و ذاتی بودن این حقوق، اصل اولیه را عدم امکان اسقاط یا نقل و انتقال آن‌ها می‌دانند؛ در حالی که با توجه به امکان جداسازی طرفیت اضافه در برخی از این حقوق و پذیرش دائمی بودن آن‌ها، همچون حق کرامت انسانی و حریم خصوصی، حق فرد نسبت به آثار و ابداعات فکری، حق نسب، حق نام و عنوان و هویت، حق بهره‌مندی ازحیثیت اجتماعی، حق تابعیت و....؛ بازنگری احکام و ویژگی‌های مربوط به این حقوق ضروری است.
در این مقاله کوشیده شده است تا ضمن انطباق ویژگی‌های "حق" درحقوق وابسته به شخصیت و با توجه به نوع رابطه این حقوق با شخصیت انسان، در بسیاری از این حقوق، معتقد به اسقاط‌پذیری یا قابلیت نقل و انتقال شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Indexes and Legal Rules Related to Human Personality

نویسندگان [English]

  • Ali Mazhar gharamaleki 1
  • fatima ghodrati 2
چکیده [English]

Human personality and law governing it is the subject of today’s most jurisprudent and legal researches.
Due to personal rights of human personality, some people consider it as specific as possible. Therefore they believe in inherency of the said rights and consider no more transfer of rights as the primary rule while it is really necessary to have a review in relevant rules and specifications. This is because of any additional separation and accepting permanent conditions of them including: human dignity, privacy, personal rights in relation to intellectual innovations, benefiting right from lineage, social status, obedience right and so on.
While conforming different characteristics of “right” in the rights related to personality and given the type of relation of these rights to human personality, it was tried in the present study to believe in relinquishablity or transferability in many of these rights.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Personality
  • right
  • the right related to personality

[1]. آقایی، مجید؛ (1385). جرایم علیه مردگان در حقوق جزای ایران، تهران، میثاق عدالت، ص85 و97.

[2]. الانصاری، مرتضی؛ (1415). المکاسب، 6 جلد، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، انصاری، ج1، ص232ـ224؛ ج6، ص110.

[3]. ابن تیمیة، عبد السلام بن عبدالله؛ (1325). محرر فی الفقه علی مذهب الامام احمد بن حنبل، چاپ دوم، 2 جلد، الریاض، مکتبة المعارف، ج1، ص276.

[4]. ابن‌رشد القرطبی، محمد؛ (1405). الف) الجامع لاحکام القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ج2، ص75.

[5]. ابن قدامه، عبدالله بن أحمد؛ (1410). المغنی، چاپ دوم، 11 جلد، القاهرة، دارالهجرة، ج3، ص 579؛ ج9، ص25-24.

[6]. ---------- ؛ (1348). الشرح الکبیر( حاشیة کتاب المغنی)، بیروت، دارالکتب العربی، ج1، ص 230 و 32ـ30.

[7]. ابن ماجه القزوینی، محمد بن یزید؛ (1372). سنن ابن‌ماجة، 2 جلد، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، القاهره، دار إحیاء الکتب العربیة،ج2، ص 807.

[8]. ابن الهمام، محمد بن عبد الواحد؛ (1405). شرح فتح القدیر علی الهدایة شرح بدایة المبتدی، چاپ دوم، بیروت، دارالفکر، ج4، ص 197.

[9]. أبو سنة، أحمد؛ (1387). النظریات العامة للمعاملات فی الشریعة الإسلامیة، القاهره، مطبعة دار التأنیف، ص6.

[10]. ابوزهره، محمد؛ (؟).احکام الترکات و المواریث، القاهرة، دار الفکر العربی، ص 51.

[11]. امیری‌ قائم‌مقامی، عبدالمجید؛ (1378)؛ حقوق تعهدات، تهران، نشر میزان، ج1، ص 35ـ29.

[12]. بحرالعلوم، سیدمحمد بن محمدتقی؛ (1362). بلغة الفقیة، 4 جلد، تهران، نشرمحمدتقی آل بحرالعلوم، ج1، ص18ـ17.

[13]. بهجت، محمدتقی؛ (1384). جامع المسائل (تعلیق و شرح بر ذخیره العباد)، 5 جلد، قم، دفتر آیه الله بهجت.

[14]. پروین، فرهاد؛ (1380). خسارت معنوی در حقوق ایران، تهران، ققنوس، ص 28ـ20.

[15]. التمیمی المغربی، النعمان بن محمد؛ (؟). دعائم الإسلام، چاپ دوم، 2 جلد، تحقیق: آصف بن علی اصغر فیضی، القاهرة، دارالمعارف، ج2، ص395.

[16]. التوحیدی، محمدعلی؛ (1412). مصباح الفقاهة فی المعاملات، بیروت، دارالهادی، ج2، ص39.

[17]. الجبلی‌العاملی، زین‌الدین علی؛ (1419). مسالک الافهام فی شرح شرایع‌الاسلام، 4 جلد، قم، موسسة المعارف الاسلامیة، ج12، ص341.

[18]. لحائری، سیدکاظم؛ (1403)، فقه العقود، چاپ سوم، قم، مجمع الفکر الاسلامی، ج1، ص140 و 139ـ138.

[19]. الحرالعاملی، محمد؛ (1403). وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، 20 جلد، تصحیح و تعلیق: عبد الرحیم الربانی الشیرازی، بیروت، احیاء التراث العربی، ج17، ص551.

[20]. الحمیری، عبدالله‌بن جعفر؛ (1413). قرب الأسناد، قم، مؤسّسة آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، ص88، ح292.

 [21]. الخمینی، روح الله؛ (1410ق).  البیع، الطبعة الرابعة، 5 جلد، قم، مؤسسه الاسماعیلیان، ج1، ص48؛ ج5، ص256ـ255 و 375ـ378.

[22]. الخویی، ابو القاسم؛ (1371). مصباح الفقاهة، قم، مطبعة الغدیر، ج2، ص13.

[23]. الدرینی، فتحی؛ (1404). حق الابتکار فی الفقه الإسلامی المقارن، بیروت، مؤسسة الرسالة، ص 55.

[24]. روحانی، محمدصادق؛ (1440). المسائل المستحدثة، قم، موسسة دارالکتابة، ص226ـ228.

[25]. الزرقا، مصطفی؛ (1968). المدخل الفقهی العام، دمشق، دار الفکر، ج3، ص21.

[26]. الزیلعی الحنفی، عثمان؛ (1313). تبیین الحقائق شرح کنز الدقائق و حاشیة الشلبی، القاهره، المطبعة الکبری الأمیریة ـ بولاق، ص829.

[27]. سلطانی نژاد، هدایت‌الله؛ (1380). خسارت معنوی، قم، انتشارات ثقلین، ص 63 به بعد.

[28]. السنهوری، عبدالرزاق احمد؛ (1967). الوسیط فی شرح القانون المدنی، بیروت، الدراسات الإسلامیة. ج8، ص278ـ277.

[29]. الشربینی الخطیب، محمد؛ (1377). مغنی المحتاج فی شرح المنهاج، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ج2، ص 305.

[30]. الشوکانی، محمدعلی؛ (1357). نیل الأوطار من أسرار منتقی‌الأخبار،مصر، مطبعةالعثمانی، مصر، ج6، ص62.

[31]. صادقی مقدم، هوشنگ؛ (1367). حقوق مؤلف در ایران و کنوانسیونهای بین‌المللی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، ص139.

[32]. صفایی، سیدحسین؛ (1386). حقوق مدنی و حقوق تطبیقی، چاپ دوم، تهران، میزان، ص81.

[33]. صفایی،سیدحسین؛ قاسم‌زاده، مرتضی؛ (1388). اشخاص و محجورین، تهران، انتشارات سمت، ص 15 به بعد.

[34]. طاهری، حبین الله؛ (1375). حقوق مدنی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ج1، ص 42ـ40.

[35]. الطباطبایی، سیدعلی؛ (1412). ریاض المسائل، 14 جلد، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ج1، ص527؛ ج2، ص186ـ191؛ ج13، ص531.

[36]. الطباطبایی الیزدی، سیدمحمدکاظم؛ (1410). حاشیةالمکاسب، 2 جلد، قم، مؤسسة‌ الاسماعیلیان، ج1، ص 56؛ ج 2، ص143.

[37]. الطوسی، محمدبن‌حسن؛ (1351). المبسوط فی فقه الامامیة، 8 جلد، قم، المکتبة المرتضویة، ج8، ص16.

[38]. الغروی الاصفهانی، محمدحسین؛ (1418). رسالة فی تحقیق الحق و الحکم، قم، أنوار الهدی، ص45ـ50.

[39]. الغروی التبریزی، میرزاعلی؛ (1425). التنقیح فی شرح المکاسب، قم، مؤسسه احیاءاثار الامام الخوئی، ج36، ص34.

[40]. الغفوری، خالد؛ (1429). «دراسات مقارنة فی فقه القرآن: ترکة المیت»، فقه اهل البیت (عربی)، ایران، دوره 13، شماره 52، ص204ـ 183.

[41]. کاتوزیان، ناصر؛ (1382). دوره مقدماتی حقوق مدنی: اموال و مالکیت، تهران، میزان، ص321.

[42]. الکرمی الحنبلی، مرعی‌بن یوسف؛ (1959). غایة المنتهی فی جمع الإقناع و المنتهی، دمشق، دارالسلامة، ج2، ص32.

[43]. المجلسی، محمدباقر؛ (1403). بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمه الاطهار(ع)، چاپ سوم، بیروت، مؤسسة الوفاء، ج78، ص273.

[44]. مصباح یزدی، محمدتقی؛ (1391). آموزش فلسفه، تهران، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ج1، ص183

[45]. مظهر قراملکی، علی و قدرتی، فاطمه و نظری توکلی، سعید؛ (1393). «معناشناسی حق معنوی در گفتمان حقوقی اسلام و ایران»، دوفصلنامه فقه و حقوق اسلامی، ایران، سال 5، شماره 9، پاییز ـ زمستان، ص190ـ161.

[46]. الموسوعة الفقهیة؛ (1408). کویت، وزارة الاوقاف و الشئون الاسلامیة، ج۹، ص۳۹۱ـ ۴۱۸.

[47]. النجفی، محمدحسن؛ (1373). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، چاپ چهارم، 43 جلد، تهران، دارالکتب الإسلامیّة، ج23، 75و 152؛ ج34، ص85.

[48]. النجفی الخوانساری، موسی بن محمد؛ (1418). منیة الطالب فی شرح المکاسب (تقریرات آیة ‌اللّه نایینی)، قم، مؤسسة النشر اسلامی، ج 1، ص108؛ ج3، ص 298.

[49]. نقیبی، ابوالقاسم؛ (1388). نظریه جبران خسارت به حقوق وابسته به شخصیت کودک، فصلنامه فقه و حقوق خانواده (ندای صادق سابق)، شماره 33، بهار، ص 115ـ88.