بررسی عقد مضاربه و تطبیق آن با قانون عملیات بانکی بدون ربا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تهران

2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تهران

3 استادیار گروه حقوق دانشگاه بیرجند

چکیده

فقیهان عقد مضاربه را با وجه نقد و فقط در صورتی صحیح می‌دانند که عملیاتی که توسط عامل انجام می‌شود عملیات تجاری باشد. این دو شرط در مواد 36 و 37 آیین‌نامۀ فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا و مادۀ 9 قانون عملیات بانکی بدون ربا نیز مطرح شده است. اینکه مراد از عملیات تجاری چیست، محل تردید است. به‌نظر می‌رسد با توجه به فلسفۀ تأسیس مضاربه و استفاده از عمومات و اطلاقات موجود، می‌توان نوع عملیاتی را که عامل برای تحصیل سود انجام می‌دهد، به همۀ انواع فعالیت‌های مشروع و قانونی تسری داد و مواد مذکور قانون عملیات بانکی بدون ربا را اصلاح کرد تا امکان استفادۀ بهتر از عقد مضاربه در عملیات بانکی فراهم شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study on Muzarebah and its applicability on interest-free banking

نویسندگان [English]

  • Sayyed Mohammad Reza Emam 1
  • Hossein Davarzani 2
  • Sayyed Mohammad Razavi 3
1 Associate professor of Islamic law and jurisprudence department, university of Tehran.
2 Assistant professor of Islamic law and jurisprudence department, university of Tehran;
3 Assistant professor of law department, university of Birjand
چکیده [English]

Does Muzarebah include all Commercial activity or
includes only sale? In jurist opinion Muzarebah is valid
only under two conditions: 1. being with money or in cash
and 2. Commercial activity for interest should be sale. It is
vague about meaning of commercial activity. In
accordance with the aim of Muzarebah legislation and
general provision it seems we can extend the subject of
Muzarebah to all legal Commercial activities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Muzarebah
  • Corporation
  • agent
  • Lucre
  • Business
1[. قرآن کریم.

]2[.آخوند خراسانی، شیخ محمدکاظم (1426)، کفایة الاصول، تحقیق و تعلیق عباسعلی زارعی سبزواری، مؤسسۀ نشر اسلامی، قم، چاپ دوم.

]3[. اردبیلی، احمدبن محمد (1403)، مجمع الفائده و البرهان، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، قم.

]4[. اسکینی، ربیعا (1385)، حقوق تجارت؛ کلیات، انتشارات سمت، تهران.

]5[. امامی، سیدحسن (1387)، حقوق مدنی، انتشارات اسلامیه، چاپ بیستم.

]6[. انصاری، شیخ مرتضی (1385)، کتاب المکاسب، مؤسسۀ مطبوعات دینی، چاپ چهارم.

]7[. بجنوردی، سید محمدحسن (1384)، القواعد‌الفقهیه، انتشارات دلیل ما، چاپ دوم.

]8[. بحرانی، شیخ یوسف (1405)، الحدائق الناضرة فی احکام العترة‌الطاهرة، جامعۀ مدرسین، چاپ اول، قم.

]9[. حر عاملی، شیخ محمدبن الحسن(بی‌تا)، داراحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.

]10[. حلی، محقق نجم الدین جعفربن حسن (1420)، شرایع‌الاسلام، مؤسسۀ نشر اسلامی، چاپ اول.

]11[. حلی، علامه حسن بن یوسف (1413)، قواعدالاحکام فی معرفةالحلال و الحرام، انتشارات اسلامی، قم، چاپ اول.

]12[. ---------- (بی‌تا)، تذکره‌الفقهاء، مؤسسۀ آل‌البیت، چاپ اول، قم.

]13[. خمینی، سیدروح الله (1385)، تحریرالوسیله، مؤسسۀ نشر و تنظیم آثار امام خمینی.

]14[. ---------- (1422)، العروة الوثقى مع تعالیق الإمام الخمینی، در یک جلد، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، تهران - ایران، اول،

]15[. خمینی، سید مصطفی (1418)، البیع، مؤسسۀ تنظیم و نشرآثار امام خمینی، چاپ اول.

]16[. خویی، سید ابوالقاسم (1408)، کتاب‌المضاربه، المطبعه العلمیه، قم، چاپ اول.

]17[. --------- (1410)، منهاج‌الصالحین، نشر مدینةالعلم، قم، چاپ بیست‌وهشتم.

]18[. سبحانی، شیخ جعفر، درس خارج فقه، بحث شرکت‌ها، سال تحصیلی 88 – 89.

]19[. شهید اول، محمد بن جمال الدین مکی عاملی (1380)، اللمعه‌الدمشقیه، دارالفکر، چاپ شانزدهم.

]20[. ---------- (1414)، غایةالمراد فی شرح نکت‌الارشاد،انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول.

]21[. شهید ثانی (1382)، زین الدین جبعی عاملی، الروضه‌البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، دارالتفسیر، قم، چاپ سوم.

]22[. ----------- (1413)، مسالک‌الافهام الی تنقیح شرایع‌الاسلام، مؤسسۀ المعارف الاسلامیه، قم، چاپ اول.

]23[. شهیدی، مهدی (1386)، تشکیل قراردادها و تعهدات، انتشارات مجد، چاپ ششم.

]24[.طباطبایی، سیدعلی (1419)، ریاض‌المسائل(طبع جدید)، مؤسسۀ نشر اسلامی، قم

]25[. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1420)، العروه‌الوثقی(همراه با حواشی)، مؤسسۀ نشر اسلامی، چاپ اول.

]26[.---------- ،(1419) العروة‌الوثقى (المحشّى)، 5 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، قم - ایران، چاپ اول.

]27[.طوسی، شیخ ابوجعفر محمدبن حسن (بی‌تا)، الاستبصار، دارالکتب الاسلامیه، قم.

]28[. -------- (1387ق)، المبسوط فی فقه الامامیة، المکتبة المرتضویة، تهران، چاپ سوم.

]29[. عاملی، سیدمحمدجواد (بی‌تا)، مفتاح‌الکرامة فی شرح قواعد العلامة، بی‌جا.

]30[. علیدوست، ابوالقاسم (تابستان و پاییز 1390)، ادلۀ عمومی قراردادها، فقه اهل بیت، شمارۀ 66 و 67.

]31[. فاضل مقداد، جمال‌الدین مقدادبن عبدالله (بی‌تا)،کنز‌العرفان فی فقه القرآن، چاپ اول، قم.

]32[. فیض کاشانی، ملامحمدمحسن (بی‌تا) مفاتیح‌الشرایع، بی‌جا.

]33[. قانون تجارت مصوب 1311.

]34[. قزوینی زنجانی، ملاعلی(1414)، صیغ العقود و الایقاعات، شرح میرزامحمد علی تبریزی، انتشارات شکوری، قم.

]35[. قلعجی، محمد (بی‌تا) معجم لغةالفقها، کتابخانۀ مدرسۀ فقاهت.

]36[.کاتوزیان، ناصر (1385)، حقوق مدنی؛ مشارکت‌ها- صلح، شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم.

]37[. --------- (1389)، دورۀ مقدماتی حقوق مدنی، درس‌هایی از عقود معین، انتشارات گنج دانش، تهران، چاپ چهاردهم.

]38[. محقق داماد، سید مصطفی (1384)، قواعد فقه مدنی، انتشارات سمت، تهران.

]39[. مراغی، سیدمیرعبدالفتاح، العناوین الفقهیة، بی‌جا، بی‌تا.

]40[. مصطفوی، سیدمحمدکاظم (1423)، فقه‌المعاملات، مؤسسۀ نشراسلامی، قم.

]41[. مظفر، شیخ محمدرضا، اصول‌الفقه، مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان، قم، بی‌تا.

]42[. مکارم شیرازی، ناصر، بحوث فقهیة هامة، مدرسۀ امام علی، قم، چاپ اول، 1422.

]43[. نائینی، میرزا محمد حسین (1373)، منیه‌الطالب فی حاشیه‌المکاسب (مقرر: نجفی خوانساری، موسی) تهران، المکتبه‌المحمدیه.

]44[. نجفی، شیخ محمد حسن (1385)، جواهرالکلام فی شرح شرایع‌الاسلام، دارالکتب الاسلامیه، چاپ پنجم

]45[. نراقی، مولی احمدبن محمدمهدی (بی‌تا)، عوائدالایام فی بیان قواعد‌الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، بی‌جا.