صلاحیت بین‌المللی دادگاه‌های عمومی دولت اسلامی (مقدمه‌ای بر مطالعۀ تطبیقی تعارض قانون‌ها در حقوق موضوعه و فقه و حقوق اسلامی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار و عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

چکیده

در حقوق بین‌الملل خصوصی، مسئله «صلاحیت بین‌المللی دادگاه‌های داخلی» و به‌عبارت دیگر «صلاحیت دادگاه‌های داخلی دربارۀ دعاوی بین‌المللی» به‌عنوان پیش شرط «سیستم حل تعارض قوانین» مطرح است و این مسئله آنگاه مطرح می‌شود که حداقل یکی از اصحاب دعوا، بیگانه باشد یا موضوع دعوا به‌گونه‌ای با دولت خارجی ارتباط داشته باشد. در فقه و حقوق اسلامی، مسلمانان و اهل ذمۀ اتباع دولت اسلامی و کافران غیرذمی بیگانه به‌شمارمی‌آیند. هرگاه دربارۀ روابط حقوقی بین اتباع دولت اسلامی و بیگانگان یا روابط حقوقی بین اتباع دولت اسلامی با یکدیگر که در دارالکفر شکل گرفته یا به‌گونه‌ای دیگر با دارالکفر ارتباط دارد، دعوایی در دادگاه دولت اسلامی اقامه شود، آیا دادگاه عمومی دولت اسلامی وظیفه و صلاحیت رسیدگی به دعوا را دارد؟ در مقالۀ حاضر در جست‌وجوی پاسخ این پرسش، نخست به طرح مسئله و پاسخ آن در حقوق عرفی و رایج می‌پردازیم، سپس با نگاه تحلیلیِ فقهی و حقوقی، فرض‌ها و صورت‌های مختلف مسئله را تبیین می‌کنیم و به این نتیجه می‌رسیم که در اکثر دعاوی مربوط به حقوق بین‌الملل خصوصی، دادگاه‌های عمومی دولت اسلامی صلاحیت و وظیفۀ رسیدگی دارند، بنابراین پیش‌شرط فوق برای طراحی نظام و سیستم حل تعارض قوانین در فقه و حقوق اسلامی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

International jurisdiction of Islamic state's public courts; (An Introduction to the comparative study of conflict of laws in positive law, Islamic law and jurisprudence)

نویسنده [English]

  • Mostafa Daneshpajooh
Assistant Professor, Faculty of law, Pazhuheshgah Hawzeh va Daneshgah
چکیده [English]

In international private law, the issue of international jurisdiction of domestic courts is considered as a prerequisite for designing a system for the resolution of conflicts in rules. The problem then arises when at least one of the parties was foreigner or subject of the legal claim may be associated with a foreign state. Has Islamic public court the jurisdiction and duty for proceeding lawsuits concerning legal relationships between the citizens of an Islamic state and foreigners or the legal relationships among citizens of an Islamic state themselves which are formed in the land of disbelievers or in some respects related to it? This paper has attempted to response this question by stating the problem and finding its answer in customary law first and then, with an analytical, jurisprudential and legal approach explained different forms and various assumptions of the problem. It concluded that in most cases related to international private law, the public courts of Islamic states has the right and jurisdiction for proceeding these types of legal claims and therefore, the above mentioned prerequisite exists in Islamic law and jurisprudence for designing a system for the resolution of conflicts in rules.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conflict of Rules
  • Conflict of courts
  • International jurisdiction of courts
  • International legal claims
  • Interfaith legal disputes
  • Foreigners' rights