واکاوی ماهیت حکم حکومتی و فتوا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه یزد،

2 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

3 دانشجوی کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه یزد،

چکیده

هر مجتهد جامع‌الشرایطی بر اساس هر یک از سه منصب افتا، حکم و قضا، قدرت و اختیار خاصی پیدا می‌کند. بر اساس منصب افتا، مجتهد می‌تواند در مورد مسئلۀ شرعی فتوا دهد که این فتوا حاصل اجتهادی روش‌مند است. همچنین مجتهد بر مبنای منصب حکم نیز، قدرت صدور حکم می‌یابد که بر الزام بر انجام دادن یا ترک کاری به دلیل مصلحت آن، به‌ویژه در منطقة‌الفراغ و جدای از احکام ثانویه مبتنی و صدور آن با لحاظ برخوردار بودن از مقام و منصب ولایت است. علاوه‌ بر این مجتهد بر اساس منصب قضا، به حل و فصل دعاوی و خصومت بین افراد می‌پردازد. اکنون این سؤال مطرح است که آیا منصب افتا و حکم، به‌عنوان دو منصب مستقل فقیه، در مقام ثبوت، در حوزۀ ماهیت و جدای از جهت اعتبار هم، دارای استقلال هستند؟ که اگر دو امر مستقل باشند؛ ثمرۀ علمی و عملی این واکاوی در مقام اثبات و در بحث تعارض و تزاحم فتوا و حکم نمایان می‌شود که بحث از آن موضوع این مقاله نیست. بنابراین در این مقاله با رویکرد توصیفی و تحلیلی و با رجوع به منابع معتبر فقهی، به‌دنبال پاسخ به این سؤال اساسی هستیم تا بر اساس آن بتوان معیار تشخیص این دو منصب را معین کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessing the Identity of Governmental Rule and Fatwa

نویسندگان [English]

  • Ali Tavallay 1
  • Masood Raee 2
  • Mahboobe Shahmoradi 3
1 Assistance professor in Yazd University
2 Assistance professor in Azad University of Najaf Abad
3 M.A. student of Jurisprudence and Islamic law in Yazd University
چکیده [English]

Possessing three positions including Issuing Fatwas, ruling and Judgment, all Mojtaheds (highest rank in Islamic clergymen hierarchy) take different authority and power. By the first position he can Issue Fatwas in religious affairs and problems through a methodological approach in Islamic sharia. Based on the position of ruling and accumbency of Velayat (socio- political position of Mojtahed) he can determine doing or not doing Jobs with respect of expediency principle.  This accumbency operates in those affairs which are free from any Devine rules which is termed as “free zone”. In addition he can judge on disputes and hostility of peoples by the third one. Applying an analytic-descriptive method and using the first-hand documents, the paper seeks to answer this question: Are the positions of Issuing Fatwa and ruling identically independent as well as independent accumbency of Mojtaheds? In this case, the practical and scientific result of the issue will appear in the scramble and discrepancy of Fatwas and rule whereby are not the subject of present article. The authors seek to recognize the criteria of the two accumbency.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Governmental rule
  • Fatwa
  • Islamic governor
  • Mojtahed