امام محمد غزالی و نظریه ی تصویب در اجتهاد

نویسنده

دانشیار دانشگاه تهران

چکیده

در برابر جمهور اصولیان که در اختلافات اجتهادی قائل به وحدت حق و وجود حکم معین هستند و آرای مغایر با آن حکم معین را تخطئه می‌کنند، گروهی از اهل تحقیق، حق و حکم شرع را متکثّر می‌دانند و همه ی اهل اجتهاد را مصیب می‌شمارند. بعضی از این گروه معتقدند که در هر مسأله‌ی مسکوت‌الحکم، مناسبتی هست که اگر شارع می‌خواست تعیین حکم کند بر مبنای آن مناسبت عمل می‌کرد. این قول را اصطلاحاًَ قول بالاشبه می‌گویند. امام محمد غزالی تخطئه و قول بالاشبه هر دو را نادرست و متناقض می‌داند. از نظر او در غیر مسائل مشمول ادله ی قطعی، هر آنچه بعد از اجتهاد بر ظن مجتهد غالب آید حکم الله در حق او همان است. هیچ حکم معین یا حقیقت محضی در این زمینه وجود ندارد. اقتضائات عقلی و شرعی، نسبیت امارات و ادله‌ی ظنی، مصلحت آحاد امت، سیره ی سلف، تناقضات نظریه ی تخطئه و ضعف اعتراضات طرفداران آن به تئوری تصویب، مبانی و مایه‌های استدلال غزالی در این مسأله است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Imam Mohammad Ghazzali and Theory of correctness of all opinions in Idjtihad

نویسنده [English]

  • Jalil Omidi
چکیده [English]

Contrary to majority of Islamic jurists, those who believe in singularity of reality and a certain rule in disagreement cases, in opinion of some of the scholars, the truth and the rule is plural and all of the jurist(Modjtahedin) are just. Imam Mohammad Ghazzali is one of these scholars. In his opinion, the theory of proscription (Takteah) is incorrect and contradictory. With the exception of cases included in definitive evidences, the Modjtahid’s conjecture or belief is God’s rule too. There is no real or certain rule before his jurisprudential reasoning. Ghazzali’s arguments, in summary, are: rational and Islamic evidence, relativity of circumstance, individual interests, ancestor’s custom, contradiction and weak arguments of the theory of proscription

کلیدواژه‌ها [English]

  • correct
  • correctness
  • Ghazzali
  • idjtihad
  • proscription
  • wrong