پیشینه تاریخی «مقدمه واجب» در فقه اسلامی

نویسنده

استادیار دانشگاه یزد

چکیده

تبیین برخی اندیشه‌های کلامی، زمینه‌ساز ورود مسأل? «مقدم? واجب» در علم اصول فقه در قرن پنجم گردید. فقیهان، با استفاده از آرای فقهی بازمانده از سده‌های متقدم، به تحلیل گزاره‌های دینی که در آنها به واجبات و مقدمات آنها اشاره شده بود، پرداختند. تمایز میان اقسام واجب و اموری چون «شرط» و «سبب»، نتیج? این تحلیل بود. اگر چه در باب مقدم? واجب، از همان ابتدا بین فقهای اهل سنت و امامیه اختلاف نظر وجود داشت، اما گسترش این بحث در علم اصول فقه، مرهون تلاشهای فقیهان امامیه است. این گسترش به اندازه‌ای بود که سبب شد ثمر? عملی آن مورد نقد قرار گیرد و به عنوان مسأله‌ای بی‌فایده یا کم‌فایده تلقی شود. مقال? حاضر با رویکردی تاریخی بر روند طرح و گسترش این مسأله در علم اصول فقه، به تحریر محل نزاع پرداخته و اختلاف میان فقها را بررسی می‌کند. سرانجام، با انتخاب برخی از آرای فقهی در سده‌های متقدم، میانه، متأخر و معاصر، کاربرد «مقدم? واجب» را در تحلیل‌های فقهی مربوط به مسائل فردی و اجتماعی، نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Historical Background of Obligatory Preliminary (Moghadamaye Vajib) in Islamic Jurisprudence

نویسنده [English]

  • Ali Tavallaei
چکیده [English]

Explaining some Islamic theological opinions gives rise to the subject of Obligatory Preliminary (Moghadamaye Vajib) to enter into Usul Fiqh in 5th century. Jurists with resort to legal opinions in earlier centuries try to analyze legal propositions which is consisted of Obligations and their Preliminaries and Prerequisites. The result of this analysis was distinction between various kinds of preliminaries and matters like "prerequisite" and "Cause". Despite the fact that different ideas about Moghadamaye Vajib existed among jurists, both Sunni and Imami, development of this matter is owed to Imami scholars efforts. This development was to the extent that its application in Fiqh caused doubt and some considered it as a useless subject. This essay with a historical method, attemmts to regulate the development of this matter in Islamic Jurisprudence. Finally, some legal opinions in earlier, middle and recent period is chosen to illustrate the application of this matter in analyzing personal and social problems in Fiqh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cause
  • Intellectual Obligation
  • Obligatory Preliminary
  • Prerequisite
  • Unconditional Obligatory