فقه و مبانی حقوق اسلامی

فقه و مبانی حقوق اسلامی

حکم فقهی وام‌گیری رمزارزی در فقه امامیه‏ مطالعه موردی: معاملات مارجین صرافی بایننس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه حقوق، واحد هشترود، دانشگاه آزاد اسلامی، هشترود، ایران
چکیده
این پژوهش سازکار معاملات مارجین در صرافی بایننس را بازسازی می‌کند و سپس آن را در پرتو مبانی باب قرض در فقه امامیه می‌سنجد. پژوهش توصیفی‌ـتحلیلی و مطالعه موردی است. در این سازکار، کاربر با سپردن وثیقه، دارایی قرضی می‌گیرد و دین بر ذمه‌اش مستقر می‌شود. نسبت‌های خطر همواره به‌صورت مستمر محاسبه می‌شود و در آستانه‌ها، تصفیه ی اجباری اعمال می‌شود. هم‌زمان سودِ اعتبار یا وام بر حسب زمان و متناسب با مبلغ بدهی محاسبه می‌شود، به دین افزوده می‌شود و در تسویه مقدم شمرده می‌شود. معیار ربای قرضی با تکیه بر منفعتِ مشروط برای مقرض و کفایتِ شرط قراردادی یا الزام سامانه‌ای استخراج می‌شود و بر دو سناریو تطبیق داده می‌شود. موقعیت خرید با قرض گرفتن تتر و فروش استقراضی با قرض گرفتن دارایی پایه بررسی می‌شود. نتیجه آن است که سودِ زمان‌مندِ وابسته به مبلغ و مدتِ بدهی، چون لازم‌الوفاست و در تسویه تقدم دارد، با قاعدهی ربای قرضی در فقه امامیه ناسازگار دیده می‌شود. بااین‌حال وثیقه‌گیری و تصفیهی اجباری، اگر صرفاً برای تضمین دین به کار رود، منشأ حرمت تلقی نمی‌شود. در پایان، چارچوبی برای تفکیک کارمزد خدماتی از زیاده ی ربوی پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ابن‌ادریس حلی، محمد بن احمد (1387). موسوعة ابن إدریس الحلی (م. م. خرسان، مقدمه‌نویس و محقق؛ ج. 14). دلیل ما.
ابن‌فهد حلی، احمد بن محمد (1407). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع (م. عراقی، محقق؛ ج. 5). مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
ترمذی، محمد بن عیسی (1419). سنن الترمذی (ا. م. شاکر، محقق؛ ج. 6). دار الحدیث.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (1424). معرفة علوم الحدیث و کمیة أجناسه (ا. ف. سلّوم، مصحح؛ م. ا. ساجی و ع. ع. ابن‌صلاح، حاشیه‌نویسان). دار ابن حزم.
خمینی، روح‌الله (1392). تحریر الوسیلة (چاپ 3، ج. 2). مؤسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی.
روحانی، محمدصادق (1414). المسائل المستحدثة (چاپ 4). دار الکتاب.
سرور، ابراهیم حسین (1429). المعجم الشامل للمصطلحات العلمیة و الدینیة (ج. 2). دار الهادی.
طباطبایی کربلایی، علی بن محمدعلی (1404). ریاض المسائل (چاپ قدیم، ج. 2-1). مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
طوسی، محمد بن حسن (1363). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار (م. ع. اردوبادی، مقدمه‌نویس؛ ح. خرسان، محقق؛ م. آخوندی، مصحح؛ ع. آخوندی، همکار؛ چاپ 4، ج. 4). دار الکتب الإسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن (1365). تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ مفید رضوان الله علیه (ح. خرسان، محقق؛ م. آخوندی، مصحح؛ ع. آخوندی، همکار؛ چاپ 4، ج. 10). دار الکتب الإسلامیة.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1414). تذکرة الفقهاء (ط. الحدیثة: الطهارة إلی الجعالة) (مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، محقق؛ ج. 22). مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
کلینی، محمد بن یعقوب (1363). الکافی (ع. ا. غفاری و م. آخوندی، مصححان؛ چاپ 5، ج. 8). دار الکتب الإسلامیة.
محقق کرکی، علی بن حسین (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد (مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، محقق؛ چاپ 2، ج. 14). مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
موسوی سبزواری، عبدالاعلی (1413). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام (چاپ 4، ج. 30). السید عبد الأعلی السبزواری.
نجفی، محمدحسن بن باقر (صاحب جواهر) (1421). جواهر الکلام (چاپ جدید؛ م. هاشمی شاهرودی، مقدمه‌نویس؛ مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت، محقق؛ ج. 20). مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت.
نسائی، احمد بن علی (1411). السنن الکبری للنسائی (ع. س. بنداری و س. ک. حسن، محققان؛ ا. شمس‌الدین، گردآورنده؛ ج. 7). دار الکتب العلمیة.