فقه و مبانی حقوق اسلامی

فقه و مبانی حقوق اسلامی

قاعده دفع ضرر احتمالی با تاکید برآراء محقق اصفهانی (تنقیح موضوع و نقد مبنای فطری انگارانه دفع ضرر احتمالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه قم و عضو انجمن فقه و حقوق حوزه علمیه قم
2 عضو هییت علمی دانشگاه قم
10.22059/jjfil.2026.408747.669939
چکیده
قاعده وجوب دفع ضرر محتمل از قواعد مهم اصول فقه است که در مباحثی چون وجوب احتیاط، وجوب فحص، حجیت ظن و دیگر مسائل دانش اصول فقه نقش‌آفرین است با این حال، موضوع دقیق این قاعده و مبنای اعتبار آن همچنان محل بحث است این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکردی انتقادی به تنقیح موضوع قاعده دفع ضرر احتمالی و بررسی و نقد مبنای فطری‌انگارانه دفع ضرر با توجه ویژه به نظرات محقق اصفهانی می‌پردازد مقاله نشان می‌دهد که مفهوم ضرر نیازمند تحدید دقیق است و نمی‌توان هرگونه فوت نفع یا نقصان را به‌سادگی در قلمرو آن گنجاند همچنین تبیین فطری دفع ضرر محتمل با تبیین آن بر اساس حسن و قبح عقلی و بنای عقلا لزوماً دو تبیین متعارض نیستند بلکه می‌توان این مبانی را در طول یکدیگر فهم و تفسیر کرد این جمع میان دو تبیین تصویری متفاوت از مبنای قاعده وجوب دفع ضرر محتمل ارائه می‌کند که در آثار اصولیان به این صورت منقح مورد تصریح قرار نگرفته است
کلیدواژه‌ها

دوره 59، شماره 1
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405