فقه و مبانی حقوق اسلامی

فقه و مبانی حقوق اسلامی

واکاوی ادلۀ خیار مجلس در معامله با خود‏

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه فقه و حقوق امامیه، دانشکدۀ فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بین المللی مذاهب، تهران، ایران
چکیده
معامله با خود زمانی اتفاق می افتد که شخص از دیگری نمایندگی داشته باشد و مالی را که نمایندگی در فروش آن دارد، به نیابت از دیگری فروخته و به خودش بعنوان خریدار اصیل منتقل نماید. در این معامله یک عاقد با دو عنوان اعتباری خریدار و فروشنده وجود دارد. مشهور فقها قائل به صحت این معامله می باشند. از جمله خیارات مختص به بیع، خیار مجلس است که در زمینه ثبوت آن که قائم به تعدد متبایعین و مغیا به افتراق آندو شده (البیعان بالخیار ما لم یفترقا) در معامله با خود، ابهاماتی وجود دارد که ناشی از عدم تعدد متبایعین و عدم امکان تحقق افتراق متعاملین در این معامله می باشد. برخی با استناد به دلایلی معتقدند که خیار مجلس در معامله با خود جریان ندارد. این تحقیق که به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و نرم افزارهای مرتبط فراهم آمده در صدد اثبات جریان خیار مجلس در معامله با خود بوده و این نتیجه حاصل شده که اولاً با پذیرفتن تعدد (تغایر) اعتباری متبایعین و لحاظ افتراق معنوی بین آنها، می توان خیار مجلس را در معامله با خود ثابت دآن است. ثانیاً قواعد کلی و عموماتی[ta2.1] مانند قاعده مقتضی و مانع، تلازم در إذن،تنقیح مناط و سیره عقلاء وجود دارد که فارغ از تعدد متبایعین، خیار مجلس را در معامله با خود ثابت می کند
کلیدواژه‌ها

ابن ادریس حلى، محمد (1409). السرائر الحاوى لتحریر الفتاوى. دفتر انتشارات اسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1408). لسان العرب. دار احیاء التراث العربی.
ابوزهره، محمد (بی‌تا). اصول الفقه. دار الفکر العربی.
انصاری، مرتضی (1411). المکاسب. دار الذخائر.
بحرانی، یوسف (1405). الحدائق الناضرة. دفتر انتشارات اسلامی.
بدوی، یوسف احمد محمد (1999). مقاصد الشریعة عند ابن تیمیة. دار النفائس.
بروجردی عبده، محمد (1339). کلیات حقوق اسلامی. انتشارات دانشگاه تهران.
بجنوردی، سید حسن (1419). القواعد الفقهیة. الهادی.
بهبهانی، سید علی (1381). بدائع الاصول. نشر خوزستان.
الجوهری، اسماعیل بن حماد (1407). الصحاح. دار العلم للملایین.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1340). تاثیر اراده در حقوق مدنی. نشر گیلان.
حسینی عاملی، سید محمد (بی‌تا). مفتاح الکرامة. آل البیت(ع).
حیاتی، علی عباس (1391). حقوق مدنی، اشخاص و محجورین. نشر میزان.
خاتمی سبزواری، سید جواد (1401). واکاوی حکم خیار مجلس در مورد شخص حقوقی و کارگزار او. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 55 (2)، 307-325.
خمینی، روح‌الله (1380). تحریر الوسیله. دار العلم.
ریسونی، احمد (1376). اهداف دین از دیدگاه شاطبی. ترجمه سید حسن اسلامی. دفتر تبلیغات اسلامی.
زحیلی، وهبه بن مصطفی (1406). اصول الفقه الاسلامی. دار الفکر.
سبکی، تاج‌الدین عبدالوهاب (1419). رفع الحاجب عن مختصر ابن الحاجب. عالم الکتب.
سنهوری، عبدالرزاق (1954). مصادر الحق. دار الفکر.
شاطبی، ابراهیم بن موسی (1417). الموافقات. دار ابن عفان.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1410). الروضة البهیة. مرکز النشر.
صفایی، سید حسین (1389). قواعد عمومی قراردادها. میزان.
طباطبایی، سید محمدکاظم (1414). تکملة العروة الوثقی. کتابفروشی داودی.
طوسی، محمد بن حسن (1387). المبسوط. مکتبه مرتضویه.
ظاهری، ریحانه و حافظی، سمیه (1399). خیار مجلس در پرتو قراردادهای الکترونیکی. مطالعات فقه اقتصادی، 2 (1)، 48-56.
عاملی، محمد بن مکی (1432). القواعد و الفوائد. دار الفکر.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1413). مختلف الشیعة. مؤسسة النشر الاسلامی.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1414). تذکرة الفقهاء. مؤسسة آل البیت.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1418). قواعد الاحکام. مؤسسة النشر الاسلامی.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1420). تحریر الاحکام. مؤسسة امام صادق(ع).
غزالی، محمد بن محمد (1413). المستصفی. دار الکتب العلمیة.
فخر المحققین (محمد بن حسن بن یوسف حلی) (1387). ایضاح الفوائد. نشر اسماعیلیان.
کاتوزیان، ناصر (1367). حقوق مدنی، ایقاع. شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر (1371). وقایع حقوقی. نشر یلدا.
کاتوزیان، ناصر (1386). عقود معین. گنج دانش.
کاتوزیان، ناصر (1389). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. میزان.
کاشانی، سید محمود (1365). شرکت مدنی. نشریه دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1 (2)، 9-68.
کاظمی، اسدالله (بی‌تا). مقابس الانوار. مؤسسة آل البیت(ع).
کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی. دار الکتب الاسلامیة.
مجلسی، محمدباقر (1386). بحار الانوار. نشر اسلامیه.
مراغی، میر عبدالفتاح (1417). العناوین. مؤسسة النشر الاسلامی.
مظفر، محمدرضا (1395). اصول الفقه. مدیریت حوزه علمیه قم.
مکارم شیرازی، ناصر (1411). القواعد الفقهیة. مدرسة الامام امیر المؤمنین(ع).
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403). مجمع الفائدة و البرهان. مؤسسة النشر الاسلامی.
نایینی، محمدحسین (1933). اجود التقریرات (تقریر سید ابوالقاسم موسوی خوئی). المکتبة الفقهیة.
نجفی، محمدحسن (1404). جواهر الکلام. دار التراث الاسلامی.
یزدی، سید محمدکاظم (1414). تکملة العروة الوثقی. مکتبه داوری.