بررسی و تحلیل مشروعیّت نمایندگی مجلس با توجه به جایگاه آن در ساختار نظام مردم سالار دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فقه و حقوق جزا دانشگاه خوارزمی

2 دانشیارگروه فقه و مبانی حقوق اسلامی پردیس فارابی دانشگاه تهران.

چکیده

یکی از مهمترین ارکان حکومت­های مردم سالار، مجالس و پارلمانها هستند. جایگاه و اهمیت مجلس چنان است که هر نظام و حکومت مردم سالار، بایستی آن را به عنوان یک نهاد اساسی و حیاتی مورد توجه قرار دهد. این ضرورت در حکومت­های اسلامی نیز مطرح است. با توجه به مبانی کلامی اندیشه­ی اسلامی، پیش از آنکه بتوان در مورد مجلس، جایگاه آن و چگونگی و شکل ساختاری آن در نظام اسلامی سخن گفت، باید مشروعیت این نهاد ثابت شود. برای اینکه مجلس و نمایندگان، مشروعیّت لازم را جهت إعمال نفوذ و حضور در ساختار نظام اسلامی داشته باشند، ضروری است که در شرع مقدس، مستندی در راستای مشروعیت­بخشی به آنان وجود داشته باشد. با رجوع به منابع اسلامی می­توان با استناد به تسرّی مشروعیت از فقها به نمایندگان، نظام شورا در اسلام، لزوم و وجوب نظارت عمومی و نیز وجود نهادهای اسلامی ـ فقهی مشابه و مشروع، مشروعیت نهاد نمایندگی را به اثبات رسانید.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study and Analysis of the Legitimacy of Parliamentary Representation according to its Position in the Structure of Religious Democracy

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ja’far Sadeghpour 1
  • Sayyid Ahmad Mirhoseini 2
چکیده [English]

Among the important elements of democracies are parliaments and legislatures. Parliament’s status and importance is such that each democratic system and state, should take it into consideration as a fundamental and vital institution. This requirement is also discussed in Islamic states. According to the principles of Islamic theological thought, before we can talk about Parliament and its structure in the Islamic state, we must prove the legitimacy of this institution. In order for the parliament and representatives to have the required legitimacy for having influence and participating in the structure of the Islamic state, some evidence is necessary to exist for them in the sacred religious law. With reference to Islamic sources, the legitimacy of the representatives’ institution can be proved through reliance on extending the legitimacy from jurists to representatives, the assembly system in Islam, the necessity and obligation of public supervision and the existence of similar and legitimate Islamic-juridical institutions.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • amr bi al-ma‘rūf wa nahy ‘an al-munkar (commanding good and forbidding evil)
  • ‘irāqat and niqābat
  • legitimacy
  • counsel
  • representation of parliament

[یک]. قرآن

[دو]. نهج البلاغه؛ ترجمه سیدجعفر شهیدی

[1]. ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن، علی بن ابی الکرم (1965).  الکامل فی التاریخ. جلد2، بیروت، دار صادر ـ داربیروت.

[2]. ابن منظور، محمدبن مکرم (1414). لسان العرب. جلد9، چاپ سوم، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر.

[3]. ابن هشام، الحمیری المعافری، عبدالملک بن هشام (بی تا). السیرة النبویة. جلد1،  بیروت، دارالمعرفة.

[4]. ابوالحسنی، سیدرحیم (1386). تحدید رفتار دولت در فرهنگ سیاسی اسلام. تهران، نشر میزان.

[5]. احمدی میانجی، میرزا علی(1381) اطلاعات و تحقیقات در اسلام. تهران، نشر دادگستر.

[6]. جعفری لنگرودی، محمد جعفر(1378). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. جلد5، چاپ اول، تهران، کتابخانۀ گنج دانش.

[7]. جوادی آملی، عبدالله (1392). ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت. چاپ پانزدهم، قم، نشر اسراء.

[8]. جوهری، اسماعیل بن حماد (1410). الصحاح ـ تاج اللغة و صحاح العربیة. جلد4 و 1، بیروت، دارالعلم للملایین.

[9]. حبیب‌نژاد، سیداحمد (1385). نمایندگی مجلس، حقوق و وظایف. بی‌جا، کانون اندیشه جوان.

[10]. حر عاملی، محمد بن حسن (1409). ‏وسائل الشیعة. جلد16. قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏.

[11]. ـــــــــــــــــــ (1418). الفصول المهمة فی أصول الأئمة: تکملة الوسائل. جلد2، قم، موسسه معارف اسلامی امام رضا علیة السلام‏.

[12]. حکیمی، محمدرضا، ترجمه احمد آرام (1380). الحیاة. جلد6 و1، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

[13]. حلی، حسن بن یوسف بن مطهر (1420). تحریر الاحکام الشرعیة علی مذهب الامیة. جلد2، قم، موسسه امام صادق علیه السلام.

[14]. ــــــــــــــ (1414). تذکرة الفقها. جلد9، قم، موسسه آل البیت علیهم السلام.

[15]. ــــــــــــــ (1412). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. جلد 14، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیة.

[16]. حلی، نجم الدین جعفر بن حسن (1408). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. جلد1، چاپ دوم، قم، مؤسسه اسماعیلیان.

[17]. خالقی، محمد هادی (1378). دیوان نقابت: پژوهشی دربارهء پیدایش و گسترش اولیه تشکیلات سرپرستی سادات. قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

[18]. دارابکلائی، اسماعیل ( 1388). نگرشی بر فلسفۀ سیاسی اسلام. چاپ دوم، قم، بوستان کتاب.

[19]. دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت نامه دهخدا. جلد 13، تهران، موسسه انتشارات دانشگاه تهران.

[20]. دیلمی، احمد (1381). مقدمه‌ای بر مبانی حقوقی و  کلامی نظام سیاسی در اسلام. تهران، نشر معارف.

[21]. روحانی، سید محمدصادق (1378). استفتائات قضائیه و موسسه حقوقی وکلای بین‌الملل. قم، چاپخانه سپهر.

[22]. روزبه، محمدحسین (1385). مبانی مشروعیت در نظام سیاسی اسلام. بی‌جا، انتشارات کانون اندیشه جوان.

[23]. زرگری‌نژاد، غلامحسین (1374). رسائل مشروطیت: 18رساله و لایحه دربارهء مشروطیت. تهران، انتشارات کویر.

[24]. ساکت، محمدحسین (1382). دادرسی در حقوق اسلامی. تهران، نشر میزان.

[25]. شعبانی، قاسم (1384). حقوق اساسی و ساختار حکومت اسلامی ایران. چاپ هجدهم، بی‌جا، انتشارات اطلاعات.

[26]. الشیرازی، السید محمد (1403). الفقه السیاسة. قم، دارالایمان للطباعة و النشر.

[27]. صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد(1414). المحیط فی اللغة. جلد5، بیروت، عالم الکتاب.

[28]. صدوق، محمدبن علی (1404). الخصال. ترجمه یعقوب‏جعفری. جلد1، قم، نسیم کوثر.

[29]. ــــــــــــــــــــ (1413). من لا یحضره الفقیه‏. جلد4، قم، دفتر انتشارات اسلامی.

[30]. طاهری، حبیب الله (1385). مجموعه مقالات سیاسی. قم، انتشارات زائر.

[31]. طبرسی، علی بن حسن‏ (1385). مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار. نجف، المکتبة الحیدریة.

[32]. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن(1387). المبسوط فی فقه الامامیة. جلد2، چاپ سوم، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الاثار الجعفریة.

[33]. عالم، عبد الرحمن (1381). بنیادهای علم سیاست. چاپ نهم، تهران، نشر نی.

[34]. عراقی، محسن (1413). الولایة الإلهیة و ولایة الفقیه. قم، مجمع الفکر الإسلامی.

[35]. عباسعلی، عمیدزنجانی (1377). فقه سیاسی. ج1، چاپ سوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.

[36]. ــــــــــــــــــ (1389). دانشنامه فقه سیاسی: مشتمل بر واژگان فقهی و حقوق عمومی، جلد2، تهران، موسسه انتشارات دانشگاه تهران.

[37]. ـــــــــــــــ ( 1385). حقوق اساسی ایران. تهران، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

[38]. العینی، بدرالدین ابی محمد محمود بن احمد (بی‌تا). عمدة القاری شرح البخاری. جلد24، بیروت، دارالفکر.

[39]. فراهیدی، خلیل بن احمد (1410). کتاب العین. جلد5، چاپ دوم، قم، نشر هجرت.

[40]. فیرحی، داود (1378). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام: دورۀ میانه. تهران، نشر نی.

[41]. فیومی، احمد بن محمد مقری (بی تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. جلد2، قم، منشورات دارالرضی.

[42]. القبانچی، صدرالدین(1405). المذهب السیاسی فی الاسلام. چاپ دوم، بیروت، دارالاضواء.

[43]. کریمی والا، محمدرضا(1387). مقارنه مشروعیت حاکمیت در حکومت علوی و حکومت‌های غیردینی. چاپ اول، قم، موسسه بوستان کتاب.

[44]. لیپست، سیمورمارتین (1383). دایرة المعارف دموکراسی. ترجمه: کامران فانی و نورالله مرادی، ج3، بی‌جا، کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه.

[45]. مجلسی، محمدباقر(1403). بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمة الاطهار. جلد41، چاپ دوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

[46]. مدنی، سیدجلال الدین(1373). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی. جلد1، چاپ دوم، بی‌جا، نشر همراه.

[47]. مصباح یزدی، محمد تقی(1377). حقوق و سیاست در قرآن. جلد1، چاپ اول، قم، انتشارات موسسه امام خمینی(ره).

[48]. مصطفوی، حسن (1360). التحقیق فی کلمات القران الکریم. جلد6، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

[49]. مطهری، مرتضی (1368). حماسه حسینی. جلد1، چاپ چهاردهم، انتشارات صدرا.

[50]. منتظری، حسینعلی (1367). مبانی فقهی حکومت اسلامی: دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة. ترجمه: محمود صلواتی، جلد1، تهران، اتنشارات کیهان.

[51]. موسوی خمینی، سید روح الله (1423). ولایت فقیه. چاپ دوازدهم، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قدس سره.

[52]. نائینی، میرزا محمدحسین(1424). تنبیه الامة و تنزیه الملة. قم، انشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

[53]. نجفی اسفاد، مرتضی؛ محسنی، فرید (1379). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران، انتشارات بین‌المللی الهدی.

[54]. نجفی، محمدحسن (1404). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. جلد21، چاپ هفتم، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.

[55]. نفیسی، علی اکبر(2535). فرهنگ نفیسی. ج5، بی جا، کتابفروشی خیام.

[56]. واسطی زبیدی، سیدمحمد مرتضی حسینی (1414). تاج العروس من جواهر القاموس. جلد2، بیروت، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.

[57]. وبر، ماکس (1371). مفاهیم اساسی جامعه شناسی. ترجمه: احمد صلواتی، چاپ سوم، تهران، نشر مرکز.

[58]. هاشمی، سیدمحمد (1379). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. جلد2، چاپ چهارم، بی‌جا، نشر دادگستر.