Ḍamān al-EIn in Shibha al-Ghaṣb Rethinking the Distinctions from Ghaṣb

Document Type : Research Paper

Authors

1 MA Student, Department of Private Law, Faculty of Law and Political sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.

2 Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.

10.22059/jjfil.2025.403200.669901

Abstract

Typically, and following Imamiyyah jurisprudence, Iranian jurists, whether summarily or in detail, interpret the latter part of Article 308 of the Civil Code as applying all the rulings of usurpation (ghaṣb), i.e., wrongful seizure, to apply also to quasi-usurpation and non-wrongful possession. This view is, more than anything else, indebted to the rule of ʿalā al-yad, which does not distinguish between the states of knowledge and ignorance. This aforementioned line of thought is indebted primarily to the rule of ʻAlā al-Yad, which makes no distinction between scenarios involving knowledge and those involving ignorance. However, it must be noted that the entire body of rulings that jurists have articulated concerning usurpation is not solely based on the aforementioned proof; rather, other proofs such as the rules of Itlaf, al-Ghāṣib Yuʼkhadh bil Ashaqq al-Aḥwāl, and Iḥtirām are at times cited alongside the rule of ʻAlāʼ al-Yad as the foundation for rulings, thereby covering its gaps, whereas the application of these specific rules to quasi-usurpation is difficult and even unacceptable. Furthermore, in relation to usurpation, rules that negate liability, such as pride, do not apply, whereas in quasi-usurpation, many instances are subject to this rule. This study seeks, through an analytical method and the use of library sources, to extract the specific rulings of quasi-usurpation with respect to the declaratory ruling of liability, specifically in relation to the object itself, rather than its benefit or usufruct. The findings of the research consist of five distinctions, which, however, do not hold equal weight in terms of the strength of the evidences supporting them.

Keywords

References

ابن‌ادریس حلی، محمد (1387). موسوعة ابن إدریس الحلی (جلد 11). چاپ اول. قم: دلیل ما.
امامی، میر سید حسن (1401). حقوق مدنی (جلد 1). چاپ اول. تهران: انتشارات اسلامیه.
بروجردی، سید حسین (1394). کتاب الإجارة و الغصب و الوصیة. چاپ اول. تهران: انتشارات سرایی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1402). الفارق: دائره‌المعارف عمومی حقوق (جلد 4). چاپ اول. تهران: انتشارات گنج دانش.
ــــــــــ(1403). تاریخ حقوق ایران: از انقراض ساسانیان تا آغاز مشروطه. چاپ اول. تهران: انتشارات گنج دانش.
حائری شاه‌باغ، سید علی (1402). شرح قانون مدنی (ویرایش سوم). چاپ سوم. تهران: انتشارات گنج دانش.
حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد (1419). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة (ط. الحدیثة) (جلد 18). چاپ اول. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، مؤسسة النشر الاسلامی.
رشتی، حبیب‌الله بن محمدعلی (بی‌تا). کتاب الغصب (رشتی). چاپ اول. بی‌جا: بی‌نا.
سبحانی تبریزی، جعفر (1436). الإیضاحات السنیة للقواعد الفقهیة. چاپ اول. قم: مؤسسة الإمام الصادق علیه‌السلام.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1410). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (10 جلدی) (جلد 7). قم: مکتبة الداوری.
ــــــــــ(1413). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام (جلد 12). چاپ اول. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
شیخ حر عاملی، محمد بن حسن (1409). وسائل الشیعة (جلد 25). چاپ اول. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
صاحب جواهر، محمدحسن بن باقر (بی‌تا). جواهر الکلام (ط. القدیمة) (جلد 37). چاپ اول. بی‌جا:‌دار إحیاء التراث العربی.
صفایی، سید حسین و رحیمی، حبیب‌الله (1402). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد) (ویرایش سوم). چاپ سوم. تهران: سمت، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی.
طباطبایی کربلایی، علی بن محمدعلی (1418). ریاض المسائل (ط. الحدیثة) (جلد 8). چاپ اول. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1414). تذکرة الفقهاء (الطهارة إلی الجعالة) (جلد 19). چاپ اول. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
کریمی، عباس (1368). ضمان غیرعدوانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. به‌راهنمایی مهدی شهیدی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
کاتوزیان، ناصر (1401). الزام‌های خارج از قرارداد، مسئولیت مدنی، مسئولیت‌های خاص و مختلط (جلد 2). چاپ اول. تهران: انتشارات گنج دانش.
محقق داماد، سید مصطفی (1401). قواعد فقه؛ بخش مدنی (مالکیت/مسئولیت) (ویرایش پنجم، جلد 1). چاپ پنجم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (بی‌تا). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان (جلد 10). چاپ اول. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، مؤسسة النشر الاسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر (1370). القواعد الفقهیة (المکارم) (جلد 2). چاپ اول. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب علیه‌السلام.
Jurisprudence the Essentials of the Islamic Law
Volume 58, Issue 2
(Autumn & Winter 2025/2026)
February 2026
Pages 327-349

Files

Share

How to cite

Statistics