The Relationship Between Waraʿ (Abstinence) And ʿIbādat (Act of Devotion) in Fiqh Al-ʿIbādat

Document Type : Research Paper

Author

Assistant Professor, Department of Theology and Islamic thought, Faculty of Islamic Sciences and Researches, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.

Abstract

Waraʿ (abstinence; piety) is often central in discussions of Islamic jurisprudence; however, it remains contentious among Muslim jurists due to ambiguous definitions. Furthermore, the relationship between waraʿ and ‘ibādat is also unclear. This ambiguity arises from insufficient clarity in Islamic jurisprudential frameworks and the tendency to restrict the application of waraʿ to specific individuals, which fuels further debate. A nuanced understanding the role of waraʿ in fiqh Al-ʿIbādat is essential for recognizing its broader significance. Therefore, this research aims to analyze jurisprudential texts and juristic opinions using documentary methods and Ahl al-Bayt Library software. The key inquiry is: How is the connection between waraʿ and ʿIbādat conceptualized within fiqh al-ʿIbādat , considering both jurisprudential teachings and narrative sources? Muslim Jurists present various perspectives on the relationship between waraʿ and ʿIbādat , including theories that regard waraʿ as a manifestation of ʿIbādat , a foundational aspect of Islam, or as “half of ʿIbādat ” encompassed under the title “Independent Action Regardless of Its Spiritual or Bodily Nature.” Furthermore, theories propose that waraʿ can serve as a prerequisite for perfection, a challenging stage of ʿIbādat , an outcome of ʿIbādat , or a condition for the acceptance of deeds within the framework of guardianship, which falls under the title “The Cause and Spirit of External Action.” Given the intrinsic connections between waraʿ, ʿIbādat , and religion, expanding the discourse on ‘ʿIbādat within Islamic jurisprudence may aid in addressing existing challenges as an excessively narrow focus on external acts of ʿIbādat risks diminishing its essence to mere performance, overlooking its fundamental significance.

Keywords


ابن‌ابی‌جمهور، محمدبن‌زین‌الدین (1410). الاقطاب الفقهیه. قم: مکتبه آیه‌الله المرعشی النجفی.
ابن منظور، محمدبن‌مکرم (1405). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.
اصفهانی، محمدحسین (1419). حاشیه المکاسب. بی‌جا: علمیه.
انصاری، مرتضی (1414). رسائل فقهیه. قم: المؤتمر العالمی.
ــــــــــ (1415). کتاب الصلاه. قم: المؤتمر العالمی.
ــــــــــ (1417). کتاب المکاسب. قم: المؤتمر العالمی.
اهوازی، ابن‌سکیت (1412). ترتیب اصلاح المنطق. مشهد: آستان قدس رضوی.
آملی، محمدبن‌علی (بی‌تا). کتاب المکاسب و البیع. قم: اسلامی.
آل عصفور، حسین (1410). تتمه حدائق الناضره. قم: اسلامی.
آل غازی عانی، عبدالقادر (1382). بیان المعانی. دمشق: مطبعه‌الترقی.
آمدی، عبدالواحدبن‌محمد (1410). غررالحکم و دررالکلم. قم: دارالکتاب‌الإسلامی.
بحرالعلوم، سیدمحمد (1403). بلغه الفقیه. تهران: مکتبه‌الصادق.
بحرانی، یوسف‌بن‌احمد (بی‌تا). حدائق الناضره. قم: اسلامی.
تفتازانی، سعدالدین (1411). مختصر المعانی. قم: دارالفکر.
جوادی آملی، عبدالله (24/02/1364). درس تفسیر، قابل دسترسی در پایگاه اینترنتی:
https: //eshia. ir/feqh/archive/text/javadi/tafsir/63/640224
جوهری، ابونصراسماعیل‌بن‌حماد (1407). الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه. بیروت: دارالعلم‌للملایین.
حائری، عبدالکریم (1362ش). الصلاه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
حارثی (والد بهائی عاملی)، عزّالدین حسین‌بن‌عبدالصمد (بی‌تا). العقد الحسینی. بی‌جا: بی‌نا.
حلبی، ابن‌زهره (1417). غنیه النزوع. قم: مؤسسه‌الامام‌صادقعلیه‌السلام.
حلبی، ابوصلاح (بی‌تا). الکافی للحلبی. اصفهان: مکتبه امیرالمؤمنینعلیه‌السلام.
حلی، ابن‌ادریس (1410). السرائر. قم: اسلامی.
حلی، ابن‌فهد (1407). المهذب البارع. قم: اسلامی.
حلی، یحیی‌بن سعید (1386). نزهه الناظر فی الجمع بین الأشباه و النظائر. نجف: الآداب.
خامنه‌ای، سیدعلی (12/06/1396). درس خارج فقه، قابل دسترسی در پایگاه اینترنتی:
https: //farsi. khamenei. ir/news-content? id=37581
دیلمی، حسن‌بن‌محمد (بی‌تا). غرر الأخبار و درر الآثار فی مناقب أبی‌الأئمة الأطهار علیهم‌السلام. قم: دلیلنا.
ربانی، علی (08/02/1398). درس کلام، قابل دسترسی در پایگاه اینترنتی:
https: //www. eshia. ir/feqh/archive/text/rabani/kalam/97/980208
روحانی، سیدمحمدصادق (1412). فقه‌الصادقعلیه‌السلام. قم: دارالکتاب.
زبیدی، محمدبن‌محمد (1414). تاج العروس. بیروت: دارالفکر.
سبحانی تبریزی، جعفر (1417). الاسماء الثالثه الإله، الرب، العباده. قم: مؤسسةامام‌صادق‌علیه‌السلام.
ــــــــــ (1413). الالهیات علی هدی الکتاب و السنه والعقل. قم: مؤسسةامام‌صادق‌علیه‌السلام.
ــــــــــ (04/05/1395). درس شبهات وهابیت، قابل دسترسی در پایگاه اینترنتی:
https: //www. eshia. ir/feqh/archive/text/sobhani/vahabiat/94/950504
سلار بن عبدالعزیز (1414). المراسم العلویه. قم: امیر.
شاملی، نصراله و بناییان اصفهانی، علی (1395). «تبیین میدان معناشناسی واژگان «ورع» و «عفت» در نهج البلاغه». پژوهش‌های نهج البلاغه، 15 (3)، 91-106.
صالح زاده، جمال؛ پژوهنده، سیدجاسم و یارحسینی، علی (1401). «بررسی مقامات عرفانی (توبه، صبر، رضا، ورع و توکل) درآثار امام خمینی (ره) و امام محمد غزالی». پژوهش‌های اعتقادی کلامی، 12 (3)، 171تا198.
صدر، سیدمحمدباقر (بی‌تا). الفتاوی الواضحه. نجف: مطعبه الآداب.
طباطبایی، سیدعلی (1412). ریاض المسائل. قم: اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (بی‌تا). تفسیر المیزان. قم: اسلامی.
طباطبایی حکیم، سیدمحسن (1404). مستمسک العروه. قم: مکتبه آیت‌الله المرعشی النجفی.
طباطبایی، فاطمه (۱۳87). یک ساغر از هزار، سیری در عرفان امام‌خمینی. تهران: عروج.
طریحی، فخرالدین‌بن‌محمدعلی (1408). مجمع البحرین. بی‌جا: الثقافه الاسلامیه.
طوسی، ابن‌حمزه (1408). الوسیله. قم: مطعبه الخیام.
طوسی، محمدبن‌حسن (1414). الأمالی. قم: دارالثقافة.
ــــــــــ (1407). الخلاف. قم: اسلامی.
ــــــــــ (بی‌تا). المبسوط. تهران: مکتبه‌المرتضویه.
ــــــــــ (1411). مصباح المجتهد. بیروت: مؤسسه فقه شیعه.
ــــــــــ (1400). الاقتصاد. قم: مطعبه الخیام.
عاملی، سیدمحمد (1410). مدارک الاحکام. قم: مؤسسه آل البیتعلیهم‌السلام.
ــــــــــ (1419). مفتاح الکرامه. قم: مؤسسه آل‌البیتعلیهم‌السلام.
عاملی جبعی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی (بی‌تا). روض الجنان. قم: مؤسسه‌آل‌البیتعلیهم‌السلام.
ــــــــــ (1410). شرح اللمعه. قم: داوری.
عسکری، ابوهلال (1412). الفروق اللغویه. قم: اسلامی.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف (1414). تذکره الفقهاء. قم: مؤسسه آل‌البیتعلیهم‌السلام.
ــــــــــ (1410). نهایه الاحکام. قم: اسماعیلیان.
علامه حلی (الف)، حسن‌بن‌یوسف (1413). مختلف الشیعه. قم: اسلامی.
علامه حلی (ب)، حسن‌بن‌یوسف (1413). منتهی المطلب. مشهد: مجمع البحوث الاسلامیه.
علامه حلی (ج)، حسن‌بن‌یوسف (1413). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. قم: اسلامی.
علی بن موسیعلیه‌السلام (1406). الفقه المنسوب إلی الإمام الرضا علیه‌السلام. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.
فاضل لنکرانی، محمد جواد (03/08/1395). درس خارج فقه، قابل دسترسی در پایگاه اینترنتی:
https: //eshia. ir/feqh/archive/text/fazel/feqh/95/950803
فاضل هندی، بهاءالدین‌محمد (1418). کشف اللثام. قم: اسلامی.
فخر المحققین، محمدبن‌حسن (1387). ایضاح الفوائد. قم: العلمیه.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (1408). کتاب العین. بیروت: الأعلمی.
فقعانی، ابن‌طی (1418). الدرالمنضود. شیراز: مکتبه مدرسه‌امام‌عصر (عج).
فیاض، محمداسحاق (بی‌تا). تعالیق مبسوطه. قم: امیر.
قاضی، ابن‌براج (1411). جواهر الفقه. قم: اسلامی.
قزوینی رازی، احمدبن‌فارس (1399). معجم مقاییس اللغه. بیروت: دارالفکر.
قمی، علی‌بن‌محمد (بی‌تا). جامع الخلاف و الوفاق. قم: زمینه‌سازان ظهورامام‌عصر (عج).
کاشف الغطا، جعفر (بی‌تا). کشف الغطاء. اصفهان: مهدوی.
کاظمی خراسانی، محمدعلی (1411). کتاب الصلاه، تقریر بحث للنائینی. قم: اسلامی.
کلینی، محمدبن‌یعقوب (1407). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مامقانی، محمد حسن (بی‌تا). غایه الآمال فی شرح کتاب المکاسب. بی‌جا: مجمع الذخائر الإسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (1403). بحارالانوار. بیروت:‌دار إحیاء التراث العربی.
محقق اردبیلی، احمدبن‌محمد (1406). مجمع الفائده. قم: اسلامی.
محقق حلی، نجم‌الدین‌جعفربن‌حسن (1408). شَرایعُ الاسلام فی مسائل الحَلال و الحَرام. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
محقق حلی، نجم‌الدین‌جعفربن‌حسن (1413). الرسائل التسع. قم: مکتبه آیت‌الله مرعشی.
ــــــــــ (1364ش). المعتبر. قم: مؤسسه سیدالشهدا علیه‌السلام.
ــــــــــ (1402). المختصر المنافع. تهران: قسم الدراسات الاسلامیه فی مؤسسه البعثه.
محقق خوانساری، حسین‌بن‌جمال‌الدین (بی‌تا). مشارق الشموس. قم: مؤسسه آل‌البیتعلیهم‌السلام.
محقق کرکی، علی‌بن‌حسین (1408). جامع المقاصد. قم: مؤسسه آل‌البیتعلیهم‌السلام.
محمدبن‌عبدالقادر (1415). مختار الصحاح. بیروت: دارالکتب‌العلمیه.
مروارید، علی‌اصغر (1410). الینابیع الفقهیه. بیروت: دارالتراث.
مشکینی، علی (بی‌تا). مصطلحات الفقه. قم: بی‌نا.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). اخلاق در قرآن. محمدحسین اسکندری، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
ــــــــــ (1396). ره‌توشه. کریم سبحانی، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
ــــــــــ (1394). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. احمد حسین شریفی، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
ــــــــــ (1384). آموزش عقاید. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
ــــــــــ (1384). کلمه حول فلسفه الخلاق. قم: مؤسسه در راه حق.
مصطفوی، سیدکاظم، (23/11/1402). درس خارج اصول، قابل دسترسی در پایگاه اینترنتی:
https: //www. eshia. ir/feqh/archive/text/mostafavi/osool/1402/14021123
مطهری، مرتضی (1373). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر (1428). حیله‌های شرعی و چاره‌جویی‌های صحیح. ابوالقاسم علیان‌نژادی، قم: مدرسه الامام علی‌بن‌ابی‌طالبعلیه‌السلام.
ــــــــــ (1427). دائرة المعارف فقه مقارن. قم: مدرسه الامام علی‌بن‌ابی‌طالبعلیه‌السلام.
مکی عاملی (شهید اول)، محمدبن‌جمال الدین (1419). ذکری الشیعه فی احکام الشریعه. قم: مؤسسه‌آل‌البیتعلیهم‌السلام.
موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1384). الخلل فی الصلاه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
ــــــــــ (1388). سر الصلاه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
ــــــــــ (بی‌تا). کتاب الصلاه. قم: مهر.
ــــــــــ (1390). تحریرالوسیله. نجف: مطعبه الآداب.
ــــــــــ (بی‌تا). کشف اسرار. بی‌جا: بی‌نا.
ــــــــــ (1382). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
ــــــــــ (1394). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، سیدمصطفی (1418). واجبات الصلاه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خوئی، سیدابوالقاسم (1364). کتاب الخمس. قم: العلمیه.
موسوی گلپایگانی، محمدرضا (بی‌تا). کتاب الطهاره. قم: دارالقرآن.
میرزای قمی، ابوالقاسم (بی‌تا). جامع الشتات فی أجوبة السؤالات. بی‌جا: بی‌نا.
ــــــــــ (1420). غنائم الایام. بی‌جا: مکتب الاعلام السلامی.
نجفی، محمدحسن (1365). جواهر الکلام. تهران: دارالکتب‌الاسلامیه.
نراقی، احمدبن‌محمدمهدی (1415). مستند الشیعه. قم: مؤسسه‌آل‌البیت لاحیاء التراث.
نراقی، محمد مهدی (بی‌تا). جامع السعادات. بیروت: اعلمی.
نوری، میرزاحسین (۱۴۰۸). مستدرک الوسائل. بیروت: مؤسسه‌آل‌البیت لاحیاءالتراث.
همدانی، رضا (بی‌تا). مصباح‌الفقیه. تهران: مکتبه الصدر.
یزدی، سیدکاظم (1378). حاشیه المکاسب. قم: اسماعیلیان.