موسسه انتشارات دانشگاه تهران فقه و مبانی حقوق اسلامی 2008-8744 46 1 2013 03 21 Difference in Ijtihad from a Quranic Perspective (Commentary of Verses 78 & 79 of Sura 21) اختلاف اجتهادی از نظر قرآن (تفسیر آیه‌های 78 و 79 سوره انبیاء) 137 159 36691 10.22059/jjfil.2013.36691 FA عابدین مؤمنی دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران Journal Article 2012 11 28 Ijtihadin the realm of jurisprudence and Shari‘a leads to<br />difference of opinions. There is a disagreement whether<br />dispute over juristic problems is lawful, for Shari‘a has a<br />constant connection with individuals and social life. The<br />result of dispute over Shari‘a would be conflict and<br />separation in the social life and this makes differences of<br />opinions in juristic problems unlawful. On the contrary,<br />there is a perspective which on the one hand considers<br />unity of opinions impossible because of differences of<br />individuals, environments, and perceptions and on the<br />other hand treats unity of opinions undesirable; hence,<br />defends desirability of differences in opinions as to<br />jurisprudence and precepts and considers it lawful. The<br />latter relies on verses 78 and 79 of sura 21 which denote<br />differences of two contemporary prophets in judging one<br />particular case and, declaring differences of levels of<br />knowledge as well as abilities of prophets, considers<br />disagreement of judgments of prophets a practical pattern<br />for social life; it treats scholarly disagreements of scholars<br />in jurisprudence and precepts as the custom of scholars,<br />comments on those two verses, and defends disagreements<br />based on ijtihad – but negates disputes based on rebellion<br />and mutiny. عملیات اجتهادی در حوزۀ فقه و شریعت، منتهی به اختلاف آراء می‌شود، نسبت به جواز اختلاف در شرعیات، اختلاف دیدگاه وجود دارد؛ زیرا شریعت با زندگی افراد و حیات اجتماعی رابطۀ ناگسستنی دارد. سرانجام اختلاف در شریعت، تنازع و شقاق در حیات اجتماعی خواهد بود و با این استدلال، اختلاف در حوزۀ شرعیات را ممنوع می‌دانند. در مقابل این نظریه، دیدگاهی وجود دارد که رسیدن به وحدت نظر را به علّت تفاوت‌های فردی و محیطی و ادراکی ناممکن می‌داند و اتّفاق‌نظر در فقه و شرعیات را مطلوب نمی‌داند و از مطلوب بودن اختلاف آراء در فقه و شرعیات دفاع کرده و آن را مجاز می‌شمرد. مستند این نظریه، آیه‌های 78 و 79 سورۀ انبیاء است که دلالت بر اختلاف دو پیامبر هم عصر در قضاوت و داوری نسبت به یک قضیه می‌کند و با بیان اینکه مراتب علم و توانمندی انبیاء متفاوت است، وجود اختلاف در داوری‌های پیامبران را الگوی عملی برای حیات اجتماعی تلقّی کرده و اختلاف علمی در فقه و شرعیات را سیرۀ علماء دانسته است و به تفسیر آیه‌های مذکور پرداخته، از جواز اختلاف اجتهادی دفاع کرد؛ امّا اختلاف مبتنی بر بغی و سرکشی را نفی نمود. https://jjfil.ut.ac.ir/article_36691_3a05945f088552cd9f9eabed486c69d8.pdf